Tofauti kati ya marekesbisho "Jimbo la Amhara"

15 bytes added ,  mwaka 1 uliopita
no edit summary
(svg version (GlobalReplace v0.6.5))
}}
 
'''Jimbo la Amhara''' (kwa [[Kiamhari]]: አማራ) ni moja ya [[majimbo]] [[tisa]] ya kujitawala ya [[Ethiopia]], inayojumuisha [[watu]] wa [[kabila]] la [[Waamhara]]. Hapo awali ulijulikana kama '''Jimbo 3''', [[mji mkuu]] wake ni [[Bahir Dar]].
 
[[Makao makuu]] yake ni [[Bahir Dar]].
[[Ziwa]] kubwa la Ethiopia, [[Ziwa Tana]], liko katika Amhara, vile Mbuga wa Milima Semien, ambayo inajumuisha juu kumweka nchini Ethiopia, [[Ras Dashan]].
 
[[Ziwa]] kubwa la Ethiopia, [[Ziwa Tana]], liko katika Amhara, vilena vilevile Mbuga waya [[Milima Semien]], ambayo inajumuisha juu[[mlima]] kumwekawa juu nchini Ethiopia, [[Ras Dashan]].
Katika uongozi wa kifalme, Amhara ilikuwa imegawanywa katika mikoa kadhaa (kama [[Gondar]], [[Gojjam]], [[Begemder]] na [[mabadiliko]]), wengi ambayo ilikuwa ilitawala kwa [[Ras]] au [[Negus]] mwenyeji. Jimbo la Amhara ilichukua mikoa mingi ya zamani [[Begemder]], Gojjam, na [[Wollo]] mwaka 1995.
 
Katika [[uongozi]] wa kifalme, Amhara ilikuwa imegawanywa katika [[Mikoa ya Ethiopia|mikoa]] kadhaa (kama [[Gondar]], [[Gojjam]], [[Begemder]] na [[mabadiliko]]), wengi ambayo ilikuwa ilitawala kwa [[Ras]] au [[Negus]] mwenyeji. Jimbo la Amhara ilichukua mikoa mingi ya zamani [[Begemder]], Gojjam, na [[Wollo]] mwaka [[1995]].
 
==Idadi ya watu==
[[File:Mešita v Bahir Daru.jpg|thumb|right|Msikiti wa mkoa.]]
Kulingana na sensa ya mwaka wa 2007 iliyofanywa na [[Kituo cha hesabu cha Etiopia]] kinachojulikana kama (CSA), jimbo la Amhara una wakazi 17,214,056 ambao 8,636,875 walikuwa wanaumena wanawake 8,577,181;idadi ya wakazi mijini ilikuwa 2,112,220 au asilimia 12.27% ya wakazi. Kwa wastani wa kilometa za mraba 159,173.66, kanda hii ina wiani wa watu 108.15 mraba kilometer. Katika jimbo zima kaya 3,953,115 zilihesabiwa, ambayo matokeo ya wastani ya jimbo ya watu 4.3 kwa kaya, kaya na mijini kuwa wastani 3.3 na watu 4.5 kaya za vijijini. Wakazi wengi ni [[Waamhara,]] ambao wanakadiriwa kuwa asilimia 91.48%; Makundi mengine ni [[Agaw]] / awi (3,46%), [[Oromo]] (2,62%), [[Agaw]] / [[Kamyr]] (1,39%), na [[Argobba]] (0,41%). Jumla ya wakazi wa Jimbo 82.5% walikuwa [[Wakristo]] Waorthodoksi 17.2% [[Waislamu]] 0,2% na 0,1% [[Waprotestanti]] wengine wote. <ref> [http://www.csa.gov.et/pdf/Cen2007_firstdraft.pdf "Sensa ya 2007",] rasimu ya kwanza, Majedwali 1, 4, 5, 6.</ref>
Kulingana na [[sensa]] ya [[mwaka]] wa [[2007]] iliyofanywa na [[Kituo cha hesabu cha Etiopia]] kinachojulikana kama (CSA), jimbo la Amhara lina wakazi 17,214,056 ambao kati yao 8,636,875 walikuwa [[wanaume]] na 8,577,181 [[wanawake]]; [[idadi]] ya wakazi mijini ilikuwa 2,112,220 au [[asilimia]] 12.27 ya wakazi.
 
Kwa [[wastani]] wa [[kilometa za mraba]] 159,173.66, kanda hii ina uwiano wa watu 108.15 kwa kilometa mraba. Katika jimbo zima [[kaya]] 3,953,115 zilihesabiwa, ambayo matokeo ya wastani ya jimbo ya watu 4.3 kwa kaya: kaya za mijini kuwa na wastani 3.3 na kaya za vijijini watu 4.5.
Katika sensa ya awali, iliyofanyika mwaka wa 1994, idadi ya wakazi wa jimbo iliripotiwa kuwa 13834297 ambapo wanaume 6,947,546 na wanawake 6,886,751; 1265315 kuhesabiwa wakazi wa mijini au 9.15% ya wakazi. Wengi ya wakazi walikuwa WaAmhara, ambaao walikuwa asilimia 91.2% ya wakazi; makundi mengine ni pamoja na Oromo (3%), Agaw / awi (2,7%), [[Qemant]] (1,2%), na Agaw / Kamyr (1%). Jumla ya wakazi wa jimbo hili asilimia 81.5% walikuwa Wakristo wa Orthodox , 18.1% Muslim, na 0,1% Waprotestanti. <ref> [http://www.csa.gov.et/surveys/Population%20and%20Housing%20Census%201994/survey0/data/docs%5Creport%5CStatistical_Report%5Ck03%5Ck03_partI.pdf ''1994 Sensa ya Watu na Makazi ya Ethiopia: Results for Amhara,'' Vol. 1, part 1,] Majedwali 2.1, 2.9, 2.10, 2.17 (accessed 9 Aprili 2009)</ref>
 
Kulingana na sensa ya mwaka wa 2007 iliyofanywa na [[Kituo cha hesabu cha Etiopia]] kinachojulikana kama (CSA), jimbo la Amhara una wakazi 17,214,056 ambao 8,636,875 walikuwa wanaumena wanawake 8,577,181;idadi ya wakazi mijini ilikuwa 2,112,220 au asilimia 12.27% ya wakazi. Kwa wastani wa kilometa za mraba 159,173.66, kanda hii ina wiani wa watu 108.15 mraba kilometer. Katika jimbo zima kaya 3,953,115 zilihesabiwa, ambayo matokeo ya wastani ya jimbo ya watu 4.3 kwa kaya, kaya na mijini kuwa wastani 3.3 na watu 4.5 kaya za vijijini. Wakazi wengi ni [[Waamhara,]], ambao wanakadiriwa kuwa asilimia 91.48%; Makundimakundi mengine ni [[Agaw]] / awiAwi (3,46%), [[Oromo]] (2,62%), [[Agaw]] / [[Kamyr]] (1,39%), na [[Argobba]] (0,41%). Jumla ya wakazi wa Jimbo 82.5% walikuwa [[Wakristo]] [[Waorthodoksi wa Mashariki]], 17.2% [[Waislamu]], 0,2% na 0,1% [[Waprotestanti]] wengine wote. <ref> [http://www.csa.gov.et/pdf/Cen2007_firstdraft.pdf "Sensa ya 2007",] rasimu ya kwanza, Majedwali 1, 4, 5, 6.</ref>
Kulingana na CSA, {{as of|2004|lc=on}} 28% ya jumla ya idadi ya watu walikuwawanapata[[maji salama ya kunywa,]] ambaye 19.89% walikuwa wakazi wa vijijini na 91.8% walikuwa mijini. <ref> [http://www.csa.gov.et/pdf/Basic_welfare_Indicator/Households%20by%20sources%20of%20drinking%20water.pdf "Kaya na vyanzo vya maji ya kunywa, vyanzo vya maji salama"] Selected Basic CSA Welfare Indicators (accessed 28 Januari 2009)</ref> Maadili kwa taarifa nyingine za kawaida viashiria vya [[hali ya maisha]] kwa WaAmhara {{as of|2005|lc=on}} ni pamoja na yafuatayo: 17.5% ya wakazi kuanguka katika mali ya chini quintile; wazima kujua kusoma na kuandika kwa wanaume ni 54% na wanawake 25.1%; na Mikoa [[vifo vya watoto wachanga]] 94 [[kiwango]] ni vifo vya watoto wachanga kwa watoto 1,000 waliozaliwa hai, ambayo ni kubwa kuliko wastani wa taifa la 77; angalau nusu ya vifo hivi ilitokea katika wachanga 'mwezi wa kwanza wa maisha. <ref> Macro International Inc [http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM636.pdf "][http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM636.pdf 2008. ][http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM636.pdf Ethiopia Atlas ya Idadi ya Watu na Afya Key Indicators, 2005. " ][http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM636.pdf (Calverton: Macro International, 2008),] uk. 2, 3, 10 (accessed 28 Januari 2009)</ref>
 
Katika sensa ya awali, iliyofanyika mwaka wa 1994, idadi ya wakazi wa jimbo iliripotiwa kuwa 13834297 ambapo wanaume 6,947,546 na wanawake 6,886,751; 1265315 kuhesabiwa wakazi wa mijini au 9.15% ya wakazi. Wengi ya wakazi walikuwa WaAmhara, ambaaoambao walikuwa asilimia 91.2% ya wakazi; makundi mengine ni pamoja na Oromo (3%), Agaw / awi (2,7%), [[Qemant]] (1,2%), na Agaw / Kamyr (1%). Jumla ya wakazi wa jimbo hili asilimia 81.5% walikuwa Wakristo wa Orthodox , 18.1% Muslim, na 0,1% Waprotestanti. <ref> [http://www.csa.gov.et/surveys/Population%20and%20Housing%20Census%201994/survey0/data/docs%5Creport%5CStatistical_Report%5Ck03%5Ck03_partI.pdf ''1994 Sensa ya Watu na Makazi ya Ethiopia: Results for Amhara,'' Vol. 1, part 1,] Majedwali 2.1, 2.9, 2.10, 2.17 (accessed 9 Aprili 2009)</ref>
 
Kulingana na CSA, mwaka 2004 28% ya jumla ya idadi ya watu walikuwa wanapata [[maji salama]] ambao 19.89% walikuwa wakazi wa vijijini na 91.8% walikuwa mijini. <ref> [http://www.csa.gov.et/pdf/Basic_welfare_Indicator/Households%20by%20sources%20of%20drinking%20water.pdf "Kaya na vyanzo vya maji ya kunywa, vyanzo vya maji salama"] Selected Basic CSA Welfare Indicators (accessed 28 Januari 2009)</ref>
 
KulinganaTaarifa nanyingine CSA,za {{askawaida of|2004|lc=on}} 28%juu ya jumla ya idadi ya watu walikuwawanapata[[maji salama ya kunywa,]] ambaye 19.89% walikuwa wakazi wa vijijini na 91.8% walikuwa mijini. <ref> [http://www.csa.gov.et/pdf/Basic_welfare_Indicator/Households%20by%20sources%20of%20drinking%20water.pdf "Kaya na vyanzo vya maji ya kunywa, vyanzo vya maji salama"] Selected Basic CSA Welfare Indicators (accessed 28 Januari 2009)</ref> Maadili kwa taarifa nyingine za kawaida viashiria vya [[hali ya maisha]] kwa WaAmharaWaamhara {{asmwaka of|2005|lc=on}} ni pamoja na yafuatayozifuatazo: 17.5% ya wakazi kuangukakuwa katikamafukara; maliwatu yawazima chini quintile; wazimawenye kujua kusoma na kuandika kwa wanaume ni 54% na wanawake 25.1%; na Mikoa [[vifo vya watoto wachanga]] 94 [[kiwango]] ni vifo vya watoto wachanga94 kwa watoto 1,000 waliozaliwa hai, ambayo ni kubwa kuliko wastani wa taifa la 77; angalau [[nusu]] ya vifo hivi ilitokea katika wachanga 'mwezi wa kwanza wa maisha. <ref> Macro International Inc [http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM636.pdf "][http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM636.pdf 2008. ][http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM636.pdf Ethiopia Atlas ya Idadi ya Watu na Afya Key Indicators, 2005. " ][http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM636.pdf (Calverton: Macro International, 2008),] uk. 2, 3, 10 (accessed 28 Januari 2009)</ref>
 
==Kilimo==
CSA ya Ethiopia ya mwaka 2005 inakadiriwa kuwa [[wakulima]] katika WaAmharaWaamhara alikuwawalikuwa kichwana jumla ya [[ng'ombe]] 9,694,800 (anayewakilisha 25% ya jumla ya Ethiopia ng'ombe Ethiopia), 63908006,390,800 [[kondoo]] (36,7%), 41017704,101,770 [[mbuzi]] (31,6%), 1,400,030 [[punda]] (55,9%), 257,320 [[farasi]] (17%), 8900 [[nyumbu]] (6%), 1400030 punda (55,9%), 14,270 [[ngamia]] (3,12%), [[kuku]] 8,442,240 yawa aina zote (27,3%), na 919,450 beehives[[nyuki]] (21,1%). <ref> [http://www.csa.gov.et/surveys/National%20statistics/national%20statistics%202005/Agriculture.pdf "Taifa ya Takwimu CSA 2005",] Majedwali D.4 - D.7</ref>
 
==Marais wa Kamati ya Utendaji==
*[[Addisu Legesse (ANDM / EPRDF)]] 1992 - Oktoba 2000
*[[Yoseph reta]] (b. 1956) (ANDM / EPRDF) Oktoba 2000 - 5 Oktoba 2005
*[[Ayalew Gobeze]] (ANDM / EPRDF) 5 Oktoba 2005 - hadi leo<ref>[http://www.worldstatesmen.org/Ethiopia_Regions.html Worldstatesmen.org.)]</ref>
 
(Hii orodha imejikita katika taarifa kutoka [http://www.worldstatesmen.org/Ethiopia_Regions.html Worldstatesmen.org.)]
 
[[File:Mešita v Bahir Daru.jpg|thumb|right|Msikiti wa mkoa.]]
 
==Tanbihi==
 
[[Category:jimbo la Amhara|!]]
[[Category:MikoaMajimbo ya Ethiopia|Amhara]]