Tofauti kati ya marekesbisho "Sensa"

374 bytes removed ,  miezi 2 iliyopita
no edit summary
 
[[Picha:Lastcensus.svg|thumb|400px|Sensa za mwisho duniani kote (2013).]]
'''Sensa''' ni utaratibu wa kupata na kutunza habari kuhusu [[idadi]] ya [[watu]], makazi au [[taasisi]] fulanifulani. Pia ni utaratibu rasmi wa mara kwa mara nawa [[hesabu]] rasmi yakuhesabu idadi ya watu hao. <ref>{{cite book
| last = Shepard
| first = Jon
| doi =
| id =
| isbn = 0-13-063085-3}}</ref>
| isbn = 0-13-063085-3}}</ref> [[Msamiati]] hutumiwa zaidi kuhusiana na idadi ya kitaifa na sensa ya mlango kwa mlango (kuchukuliwa kila miaka 10 kulingana na mapendekezo ya [[Umoja wa Mataifa]]), na ile ya [[kilimo]] na [[biashara]].
 
Sensa hutofautiana na njia ya [[sampuli]] ambapo habari zinapatikana kutoka sehemu ndogo tu ya idadi ya watu, wakati mwingine kama [[Makisiomakisio ya Kisensakisensa]]. [[Takwimu]] za sensa kwa kawaida hutumiwa kwa [[utafiti]], biashara ya [[masoko]], na mipango kama njia bora kwa msingi wa utafiti wa sampuli. Katika baadhi ya nchi, takwimu za sensa hutumiwa kwa kugawanya uwakilishi katika [[bunge]] la [[taifa]] (wakati mwingine kiutata - tazama mfano Utah v. Evans).
Msamiati huu umetoholewa kutoka [[lugha]] ya [[Kiingereza]] ''census'', lakini una [[asili]] ya [[Kilatini]]: wakati wa [[Jamhuri ya Roma]] sensa ilikuwa orodha iliyowekwa ili kufuatilia [[wanaume]] wenye uwezo wa kufaa kutoa huduma za kijeshi.
 
Sensa hutofautiana na njia ya sampuli ambapo habari zinapatikana kutoka sehemu ndogo tu ya idadi ya watu, wakati mwingine kama [[Makisio ya Kisensa]]. [[Takwimu]] za sensa kwa kawaida hutumiwa kwa [[utafiti]], biashara ya [[masoko]], na mipango kama njia bora kwa msingi wa utafiti wa sampuli. Katika baadhi ya nchi, takwimu za sensa hutumiwa kwa kugawanya uwakilishi katika [[bunge]] la [[taifa]] (wakati mwingine kiutata - tazama mfano Utah v. Evans).
 
Inatambulika sana kwamba idadi ya watu na makazi ni muhimu kwa ajili ya mipango ya [[jamii]] yoyote. Njia za [[jadi]] za sensa, hata hivyo, zimekuwa ghali zaidi.
 
==Jina==
| isbn = 0-13-063085-3}}</ref> [[Msamiati]] hutumiwa zaidi kuhusiana na idadi ya kitaifa na sensa ya mlango kwa mlango (kuchukuliwa kila miaka 10 kulingana na mapendekezo ya [[Umoja wa Mataifa]]), na ile ya [[kilimo]] na [[biashara]].
 
Msamiati huu umetoholewa kutoka [[lugha]] ya [[Kiingereza]] ''census'', lakini una [[asili]] ya [[Kilatini]]: wakati wa [[Jamhuri ya Roma]] sensa ilikuwa orodha iliyowekwa ili kufuatilia [[wanaume]] wenye uwezo wa kufaa kutoa huduma za kijeshi.
 
==Gharama==
[[Sheria]] muhimu kuhusu [[gharama]] ya sensa katika [[nchi zinazoendelea]] imekuwa [[dola]] 1 kwa mtu. Takwimu za msingi zaidi leo ni karibu dola 3. Makadirio haya sharti yachukuliwe kwa uangalifu sana ikizingatiwa kuwa idadi ya shughuli hutofautiana baina ya mataifa mbalimbali yanayojumuishwa (mfano mwanasensa anaweza kukodishwa ama akawa mfanyakazi wa umma).
 
 
Ni vyema kwa habari ya sensa kujadiliwa kwa njia ambayo itahifadhi faragha ya mtu binafsi. Baadhi ya sensa hufanya hivyo kwa kukusudia kuingeza makosa kwa takwimu ili kuzuia kitambulisho cha watu binafsi katika sehemu zenye wakazi wachache [http://www.abs.gov.au/websitedbs/D3110129.NSF/f61552cc746715bcca256eb000015277/2878e9589dd56b53ca257153007fe1f5!OpenDocument ] wengine hubadili habari za wahusika na za wengine zinazofanana. Licha ya hatua zozote zinazochukuliwa kuhakiki faragha ya watu, teknolojia mpya katika mfumo wa elektroniki bora imeleta changamoto zaidi katika ulinzi wa habari nyeti binafsi.
 
Hariri: Ili kuchaguliwa ndani ya nyumba ya Wawakilishi na Sensa, sharti uwe na umri wa miaka 25, miaka 7 raia wa Marekani, na lazima kuishi katika eneo bunge unalogombea.
 
== Sensa mpya==
 
Kwenye ulimwengu wa Africa, inchi ndani ya orodtha ya sensa mpya; ni kama [[Nigeria]], [[Misri]], [[Ethiopia]], [[Eacu]],
[[Congo Zaire]]
 
== Sensa za kale ==
[[Sensa za [[Misri]] inasemekana zilichukuliwa wakati wa [[utawala]] wa [[Farao]] kipindi cha [[3340 KK]] na [[3050 KK]].
 
Mojawapo ya sensa za kumbukumbu zlichukuliwa mnamo [[500 KK|500]]-[[499 KK]] na [[majeshi]] ya [[Dola ya Kiajemi]] kwa ajili ya kutoa [[ruzuku]] ya ardhi, na madhumuni ya [[ushuru]]. <ref> Kuhrt, A. (1995) The Ancient Near East c. 3000-330BC Vol 2 Routledge, London. s. 695.</ref>
 
Nchini [[India]], sensa zilifanyika katika [[Dola la Mauryan]] kama ilivyoelezewa na [[Chanakya]] ([[350 KK|350]]-[[283 KK]] hivi) kwenye ''[[Arthashastra]],'' ambayo ilishauri ukusanyaji wa takwimu za idadi ya watu kama hatua ya sera ya serikali kwa madhumuni ya ushuru. Ni ina maelezo ya mbinu za kufanya idadi ya watu, sensa ya uchumi na kilimo. <ref> [http://www.censusindia.gov.in/ Indian Sensa.]</ref>
 
[[Roma]] ilifanya sensa ili kuamua [[kodi]]. Neno 'sensa' asili yake ni Roma ya kale, linalotokana na neno la Kilatini 'censere', maana yake 'makisio'. Sensa ya Kirumi ilikuwa iliyoendelea zaidi kumbukumbu yoyote katika ulimwengu wa kale na ilikuwa na jukumu muhimu katika utawala wa Kirumi. Sensa ya Kirumi ulifanyika kila miaka mitano. Ilitoa rejista ya raia na mali zao ambayo majukumu yao na mapendeleo hivyo basi ikawezesha bahati zao kutajwa.
 
Sensa kongwe duniani inatoka [[Uchina]] wakati wa [[Utawala wa Han]]. {{Citation needed|date=Septemba 2007}} Kuchukuliwa machweo ya 2 BK, inachukuliwa na wasomi kuwa sahihi kabisa. {{Citation needed|date=Septemba 2007}} Wakati huo kulikuwa na watu milioni 59.6 walioishi [[Han (jimbo)]] Uchina, idadi kubwa zaidi ya watu duniani. <ref> H. Yoon (1985). "An mapema Kichina wazo la mzunguko dynamisk mazingira", [[GeoJournal|''GeoJournal'']] '''10''' (2), uk. 211-212.</ref> Sensa kongwe ya pili iliyohifadhiwa pia ilitoka Han, kutoka 140 AD, wakati watu kidogo tu zaidi ya milioni 48 walihesabiwa. Uhamiaji kwa wingi kuelekea kusini mwa Uchina kunaaminika kusababisha kushuka sana kwa hesabu hiyo.
 
Makhalifa walianza kufanya sensa za mara kwa mara punde tu baada ya kutengezwa, kwa kuanza na ile iliyoamrishwa na [[Rashidun wa pili]], [[Khalifa]], Umar. <ref>{{citation|title=Population Census and Land Surveys under the Umayyads (41–132/661–750)|first=Wadād|last=al-Qādī1|journal=Der Islam|volume=83|issue=2|pages=341–416|doi=10.1515/ISLAM.2006.015|date=Julai 2008}}</ref> Sensa maarufu zaidi katika nyakati kongwe Ulaya ni [[Kitabu cha Domesday]], zilizofanyika 1086 na [[William wa kwanza wa Uingereza]] ili aweze kodi vizuri nchi aliyokuwa ameshinda. Mwaka 1183, sensa ilichukuliwa ya [[Ufalme wa Yerusalemu]], kujua idadi ya watu na kiasi cha fedha ambazo zingeweza kupatikana kupinga uvamizi wa [[Saladin]], sultani wa [[Misri]] na [[Syria]].
* [[Idadi ya watu]]
* [[Sensa huru]]
* [[Sensa mpya]]
 
== Tanbihi ==
* [https://plato.stanford.edu/entries/statistics/ Falsafa ya sensa.]
{{Mbegu}}
[[Jamii:Elimu jamii]]
[[Jamii:Orodha]]
[[Jamii:Demografia]]