Tofauti kati ya marekesbisho "Maana ya maisha"

no edit summary
 
 
'''Maana ya maisha''' ni mojawapo ya maswalimasuala ya kifalsafa kuhusu madhumuni na umuhimu wa kuwepo naduniani /au wa maisha ya kibaiolojia kwa ujumlajumla. DhanaSuala hiihili inawezalinaweza kuonyeshwakujitokeza kupitia maswali mengi tofauti yanohusiana, kama vile ''Mbona tukawa hapatumekuwepo? '', ''Maisha ni kuhusuyanahusu nini? '' na ''Ni 'nini maana ya haya yote?'' Limekuwa swala kuu la udadisi wa [[falsafa|kifalsafa]], [[sayansi|kisayansi]], na [[teolojia|kiteolojia]] tangu jadi. Kumekuwa na idadi kubwa ya majibu kwa maswali haya kutoka asili mbalimbali za kiitikadi na ki[[tamaduni]].
 
Limekuwa suala kuu la udadisi wa [[sayansi]], [[falsafa]] na [[teolojia]] tangu zamani. Kumekuwa na idadi kubwa ya majibu kwa maswali haya kutoka asili mbalimbali za kiitikadi na ki[[utamaduni]].
 
Maana ya maisha imechanganyikwaimechanganyikana kwa undani na dhana za kidiniki[[dini]] na kifalsafa za kuwepo, ufahamu, na furaha, na huguziahugusia masuala mengine mengi, kama vile maana ya kiishara, [[ontolojia]], [[thamani (falsafa)|thamani]], kusudi, [[maadili]], mema na mabaya, [[nia huruhiari]], dhana za [[Mungu]], kuwepo kwa Mungu, [[nafsi]], na kipindi chakinachoendelea baada ya maisha. Michango ya kisayansi kawaida ni ya moja kwa moja; na inayoeleza ukweli kutokana na yanayopimika kuhusu [[ulimwengu]], sayansi inatoa baadhi ya muktadha na inaweka mipaka kwa mazungumzo kuhusu mada zinazohusiana. Mbadala, mkabala ambapo binadamu ndiye lengo, na si mtazamio unaotumia nguvu za kikozmiki na za kidini ni swali "Ni nini maana ya maisha yangu?" Thamani ya swali linalohusu kusudi la maisha huweza kuwiana na kuupata ukweli wa mwisho, au hisia za umoja, au hisia ya utakatifuhaya.
 
Michango ya sayansi kawaida ni ya moja kwa moja na inaeleza ukweli kutokana na yanayopimika kuhusu [[ulimwengu]]; sayansi inatoa baadhi ya muktadha na inaweka mipaka kwa mazungumzo kuhusu mada zinazohusiana.
 
Mbadala, mkabala ambapo binadamu ndiye lengo, na si mtazamio unaotumia nguvu za kikozmiki na za kidini ni swali: "Ni nini maana ya maisha yangu?" Thamani ya swali linalohusu kusudi la maisha huweza kuwiana na kuupata ukweli wa mwisho, au hisia za umoja, au hisia ya utakatifu.
==Maswali==
 
<!-- This section is the introduction for the article, and should be presented first. -->
 
[[File:Rembrandt Harmensz. van Rijn 038-crop.jpg|thumb|150px|right|''Mwanafalsafa katika kutafakari'' iliyochorwa na msanii [[Rembrandt]]]]
==Maswali na marejeo yake==
[[File:Rembrandt Harmensz. van Rijn 038-crop.jpg|thumb|150px|right|''Mwanafalsafa katika kutafakari'' alivyochorwa na msanii [[Rembrandt]]]]
Maswali kuhusu maana ya maisha yameulizwa kwa njia mbalimbali zenye upana, ikiwemo zifuatazo:
 
</ref>
 
*Kwa nini tukawa hapatumekuwepo? Sababu yetu ya kuwa hapa ni nini? <ref name="Baggini" /><ref name="Thiemann & Placher">{{cite book |author=[[Ronald F. Thiemann]]; William Carl Placher |title=Why Are We Here?: Everyday Questions and the Christian Life |publisher=Continuum International Publishing Group |year=1998 |isbn=1563382369}}</ref><ref name="Marcellino">{{cite book |author=Dennis Marcellino |title=Why Are We Here?: The Scientific Answer to this Age-old Question (that you don't need to be a scientist to understand) |publisher=Lighthouse Pub |year=1996 |isbn=0945272103}}</ref><ref name="Curtiss">{{cite book |author=F. Homer Curtiss |title=Why Are We Here |publisher=Kessinger Publishing |year=2003 |isbn=0766138992}}</ref><ref name="Badke">{{cite book |author= William B. Badke |title=The Hitchhiker's Guide to the Meaning of Everything |publisher=Kregel Publications |year=2005 |isbn=0825420695}}</ref><ref name="Hua">{{cite book |author=Hsuan Hua |title=Words of Wisdom: Beginning Buddhism |publisher=Dharma Realm Buddhist Association |year=2003 |isbn=0881393029}}</ref>
 
*Asili ya maisha ni nini? <ref name="Davies">{{cite book |author=[[Paul Davies]] |title=The Fifth Miracle: The Search for the Origin and Meaning of Life |publisher=Simon & Schuster |date=March 2000 |url=http://www.simonsays.com/content/book.cfm?tab=1&pid=410133 |accessdate=2007-07-26 |isbn=0-684-86309-X}}</ref><ref name="Fadul">{{cite book |author=[[Jose Fadul]] |title=Lessons in Chess, Lessons in Life: Application of the Psychology of the Game in Real Life |publisher=Lulu Press |date= 2008 |isbn=978-0-557-02158-1}}</ref>
*Maana ya maisha ni nini? <ref name="Krishnamurti" />
 
*ChenyeCha maana na chenyecha thamani maishani ni nini? <ref name="Fadul" /><ref name="UIUC">{{cite web |last=Puolimatka |first=Tapio | coauthors=Airaksinen, Timo |title=Education and the Meaning of Life |work=Philosophy of Education |publisher=[[University of Helsinki]] |date=2002 |url=http://www.ed.uiuc.edu/EPS/PES-Yearbook/2001/tapio%2001.pdf |format=PDF | accessdate=2007-07-26}}</ref>
 
*Thamani ya maisha ni nini? <ref name="Fadul" /><ref name="Van Hooft">{{cite book |author=Stan Van Hooft |title=Life, Death, and Subjectivity: Moral Sources in Bioethics |publisher=Rodopi |year=2004 |isbn=9042019123}}</ref>
* Sababu ya kuishi ni nini? Mbona tunaishi? <ref name="Hua" /><ref name="Fadul" /><ref name="Shafer-Landau & Cuneo">{{cite book |author=Russ Shafer-Landau; Terence Cuneo |title=Foundations of Ethics: An Anthology |publisher=Blackwell Publishing |year=2007 |isbn=1405129514}}</ref>
 
==Uchunguzi wa kisayansi==
Maswali haya yamezua matokeo mapana ya majibu na hoja zinazoshindana, kutoka nadharia za [[sayansi|kisayansi]], na maelezo ya [[falsafa|kifalsafa]], [[teolojia|kiteolojia]], na ya [[roho|kiroho]].
[[File:DNA Overview.png|thumb|left|140px|[[DNA]] ambayo ina maelekezo ya kijenitiki kwa ajili ya maendeleo na utendaji wa [[uhai|viumbe vyote hai]].]]
 
Kwamba [[sayansi]] inaweza kutusaidia kuelewa zaidi kuhusu masuala ya msingi kama vile maana ya maisha ni suala linalozua mabishano mengi katika jamii za sayansi na falsafa ya kisayansi.
 
Hata hivyo, sayansi inaweza kutupa muktadha fulani na huiweka baadhi ya mipaka ya mazungumzo kuhusu mada zinazolingana.
==Uchunguzi wa kisayansi na mitazamo==
<!--
Please do not include single-scientific-theory specific entries in this section. Thank you.
-->
[[File:DNA Overview.png|thumb|left|140px|[[DNA]], ambayo ina maelekezo ya kijenitiki kwa ajili ya maendeleo na utendaji wa [[uhai|viumbe vyote hai]].]]
 
Madai kwamba [[sayansi]] inayoelezea inaweza kutusaidia kuelewa zaidi kuhusu maswala ya kimsingi kama vile maana ya maisha ni swala linalozua mabishano mengi katika jamii za kisayansi na falsafa-ya-kisayansi. Hata hivyo, sayansi inaweza kutupa muktadha fulani na huiweka baadhi ya mipaka ya mazungumzo kuhusu mada zinazolingana.
 
 
===Umuhimu wa kisaikolojia na thamani katika maisha===
Sayansi huenda ikashindwa kutuambia nini ni chenyecha thamani muhimu maishani, lakini baadhi ya masomo huguziahugusia maswali yanayohusiana: watafiti katika [[saikolojia chanya]] (na, mapema na bila umakini mwingi, katika [[saikolojia]] ya kibinadamu[[binadamu]]) ufanyahufanya utafiti kuhusu sababu zinazoleta kuridhika maishanina maisha, <ref>E. Diener, J.J. Sapyta, E. Suh (1998). "Subjective Well-Being Is Essential to Well-Being." ''Psychological Inquiry'', Lawrence Earlbaum</ref> kujihusisha vikamilifu katika shughuli, <ref>Csíkszentmihályi, Mihály (1990). ''Flow: The Balls of Optimal Experience''. New York: Harper and Row. ISBN 0-06-092043-2.</ref> kufanya mchango zaidi kwa kutumia vipawa vya kibinafsi, <ref>Peterson, Christopher; Seligman, Martin (2004). ''Character strengths and virtues: A handbook and classification''. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-516701-5.</ref> na maana iliyo na msingi wa kuwekeza katika jambo kubwa kuliko mtu binafsi.<ref>Seligman, M.E.P. (2002). ''Authentic Happiness: Using the New Positive Psychology to Realize Your Potential for Lasting Fulfillment.'' New York: Free Press. ISBN 0-7432-2297-0 (Paperback edition, 2004, Free Press, ISBN 0-7432-2298-9)</ref>
 
Aina moja ya mfumo wa thamani uliopendekezwa na wanaelimunafsia wa jamii, uitwayo kwa upana nadhariaNadharia ya Kupambana na Mambo ya Kutisha, inasema kwamba maana yote ya binadamu inatokana na hofu ya kimsingi ya kifo, ambapo maadili yanachaguliwa yanapotusaidia kuepukana na kumbushokumbukumbu laya kifo akilini.
 
[[Sayansi]] ya [[niurolojia]] imetunga nadharia ya malipo, raha na msukumo katika masuala ya kimwili kama shughuli za kupitisha ujumbe za kiniuro, hasa katika mfumo wa kilimbi na haswaeneo la kiventrali tegimentali. Ikiwa mtu anaamini kwamba maana ya maisha ni kufanya raha iwe nyingi iwezekanavyo, basi nadharia zinatoa utabiri unaozidi kuongezeka, kuhusu jinsi ya kufanya ili kufanikisha hili.
 
[[Somo la kijamii]] linapima thamani katika ngazi ya kijamii kwa kubuni nadharia kama vile nadharia ya thamani kanuni, [[anomi]], n.k.
Hata hivyo, ingawa wanasayansi wameyachunguza maisha vilivyo Duniani, kuyafafanua [[maisha]] kibayana bado ni changamoto. <ref>[http://www.astrobio.net/news/article226 Astrobiology Magazine: Defining Life]</ref><ref>[http://www.nbi.dk/~emmeche/cePubl/97e.defLife.v3f.html Defining Life, Explaining Emergence<!-- Bot generated title -->]</ref> Kimwili, mtu anaweza kusema kwamba maisha "hula entirofi hasi" <ref>{{cite book | last = Schrödinger | first = Erwin | title = What is Life? | publisher = Cambridge University Press | year = 1944 | isbn = 0-521-42708-8}}</ref><ref>{{cite book | last = Margulis | first = Lynn | coauthors = Sagan, Dorion | title = What is Life? | publisher = University of California Press | year = 1995 | isbn = 0-520-22021-8}}</ref> ambayo inahusu utaratibu ambao waliohai wanapunguza entirofi yao ya kindani kwa gharama ya aina fulani ya nishati inayochukuliwa ndani kutoka mazingira. <ref>{{cite book | last = Lovelock | first = James | title = Gaia – a New Look at Life on Earth | publisher = Oxford University Press | year = 2000 | isbn = 0-19-286218-9}}</ref><ref>{{cite book | last = Avery | first = John | title = Information Theory and Evolution | publisher = World Scientific | year = 2003 | isbn = 9812383999}}</ref>
 
WanabaiolojiaWanabiolojia kiujumla wanakubaliana kwamba viumbe mbalimbali ni [[mifumo inayojipanga yenyewe]] inayosimamia mazingira ya ndani ili kudumisha hali hii ya mpango, shughuli za kimetaboliki hutumika kutoa nishati, na uzazi unaruhusu maisha kuendelea kwa vizazi vingi. Kawaida, maumbile huwa sikivu kwa uchochezi na habari za kijenitiki huelekea kubadilida kutoka kizazi hadi kizazi ili kuruhusu marekebisho kupitia mabadiliko ya kimwili, hizi sifa huongeza nafasi ya kuishi ya kiumbe binafsi na wazao wake kwa mtiririko huo. <ref> {{cite web|url=http://www2.una.edu/pdavis/BI%20101/Overview%20Fall%202004.htm |title=How to Define Life |accessdate=2008-10-17 |last=Davison |first=Paul G. |publisher=The University of North Alabama }}</ref><ref>Witzany, G. (2007). The Logos of the Bios 2. Bio-Communication. Helsinki, Umweb.</ref>
 
 
Viwakala visivyokuwa vya seli vinavyozaana, hasa [[virusi]], kwa ujumla si havitazamwi kama viumbe kwa sababu haviwezi kuzaana kwa "kujitegemea" au kuendeza shughuli za kimetaboliki. Pambano hili ni tatizo, ingawa, baadhi ya vimelea na visimbayonti vya ndani ya mwili pia vinaweza kuishi maisha ya kujitegemea.
===Asili na hatma ya mwisho ya ulimwengu===
[[File:CMB Timeline75.jpg|right|268px|thumb|[[upanuzi wa kimetriki wa nafasi]]. Enzi ya kupanda ni kupanuka kwa kivuto cha kimetriki kilichoko upande wa kushoto.]]
 
 
Ingawa mfano wa Mlipuko Mkubwa ulipambana na mashaka mengi ulipozinduliwa kwa mara ya kwanza, shaka iliyochangiwa na uhusiano na dhana ya dini ya [[uumbaji]], imekuja kuungwa mkono na uchunguzi kadhaa wa kujitegemea. <ref>{{cite book | author = Helge Kragh | title = Cosmology and Controversy | publisher = Princeton University Press | year = 1996 | isbn=069100546X}}</ref> Hata hivyo, fizikia ya sasa inaweza kuelezea tu ulimwengu wa mapema kutoka sekunde 10<sup>_"43</sup> baada yaMlipuko Mkubwa (ambapo muda sufuri unawiana na kipimo joto kinafikia idadi isiyopimika), nadharia fulani ya mvuto wa kikwontamu huenda ikahitajika kurudi nyakati zazaidi. Hata hivyo wanafizikia wengi wamedadisi kuhusu nini kinachoweza kuwa kimetangulia kikomo hiki, na jinsi ulimwengu ulivyoanza. <ref name="Prantzos & Lyle">{{cite book |author=Nikos Prantzos; Stephen Lyle |title=Our Cosmic Future: Humanity's Fate in the Universe |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |isbn=052177098X}}</ref> Baadhi ya wanafizikia hudhani kuwa Mlipuko Mkubwa ulitokea kiajali, na wakati kanuni ya kianthropiki inapozingatiwa, mara nyingi hutafsiriwa kama kuashiria kuwepo kwa ulimwengu maridhawa.<ref name="Edwards">{{cite book |author=Rem B. Edwards |title=What Caused the Big Bang? |publisher=Rodopi |year=2001 |isbn=9042014075}}</ref>
Hata hivyo, haijalishi jinsi ulimwengu ulikuja kuwepo, hatma ya binadamu katika ulimwengu huu ni maangamizi kwani - hata kama ubinadamu utaishi muda huo wote - maisha ya kibaiolojia hatimaye yatashindwa kujiendeleza, iwe kupitia Kuthelujika Kukubwa, Kuraruka Kukubwa au Kupasuka Kukubw]. Ni bayana kuwa njia pekee ya kuishi milele itakuwa kuuongoza mtiririko wa nishati kwenye Kiasi cha Kikosimki na kuibadilisha hatma ya ulimwengu. <ref name="Prantzos & Lyle" />{{page number}}
 
===Maswali ya Kisayansikisayansi Kuihusukuhusu akili===
Hali ya kweli na asili ya [[fahamu]] na [[akili]] yenyewe pia yanajadiliwa sana katika sayansi. Pengo la maelezo kwa ujumla ni sawia na tatizo gumu la fahamu, na swali la [[nia huru]] pia linaonekana kuwa lenye umuhimu wa kimsingi. Maswala haya hupatikana zaidi katika nyanja ya sayansi koginitivu, [[Sayansi niurolojia]] na [[falsafa ya akili]], ingawa baadhi ya wanabaiolojia wa nyanja ya mabadiliko ya viumbe na wanafizikia wa kinadharia pia wameliashiria swala hilo mno. <ref name="Whitehouse">{{cite book |author=Harvey Whitehouse |title=The Debated Mind: Evolutionary Psychology Versus Ethnography |publisher=Berg Publishers |year=2001 |isbn=1859734278}}</ref><ref name="Gray">{{cite book |author=[[Jeffrey Alan Gray]] |title=Consciousness: Creeping Up on the Hard Problem |publisher=Oxford University Press |year=2004 |isbn=0198520905}}</ref>
 
[[File:Ascent of the Blessed.jpg|125px|right|thumb| ''Kuinuka kwa Watakatifu'' picha iliyochorwa na msanii Hieronymus Bosch. Inaonyesha sehemu inayofanana na pango lenye mwanga na watu wa kiroho, mara nyingi hutajwa katika ripoti za uzoefu wa kukikaribia kifo.]]
mara nyingi hutajwa katika ripoti za uzoefu wa kukikaribia kifo.]]
Mbinu punguzaji na za kuviondoa vitu, kwa vile Mfano wa Rasimu Nyingi, hudai kwamba fahamu inaweza kuelezewa kikamilifu kupitia Sayansi niurolojia, kupitia utendaji kazi wa [[ubongo]] na [[niuroni]] zake, hivyo basi kushikilia ubaiolojia wa kihalisia. <ref name="Gray" /><ref name="Churchland">{{cite book |author=[[Paul Churchland|Paul M. Churchland]] |title=A Neurocomputational Perspective: The Nature of Mind and the Structure of Science |publisher= MIT Press |year=1989 |isbn=0262531062}}</ref><ref name="Dennett">{{cite book |author=[[Daniel Dennett|Daniel Clement Dennett]] |title=[[Consciousness Explained]] |publisher=Little, Brown and Co. |year=1991 |isbn=0316180661}}</ref>
 
 
Kwa upande mwingine, baadhi ya wanasayansi, kama vile Andrei Linde, wanadhani kwamba fahamu, kama nafasi-wakati, huenda ikiwa na daraja zake za kindani za uhuru, na kwamba maoni ya mtu binafsi yanaweza kuwa ya halisi kama (au hata halisi kuliko) vifaa tunavyoweza kuviguza na kuviona. <ref name="Barrow, Davies, Harper">{{cite book |author=[[John D. Barrow]]; [[Paul Davies|Paul C. W. Davies]]; Charles L. Harper |title=Science and Ultimate Reality: Quantum Theory, Cosmology and Complexity |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=052183113X}}</ref>
 
Nadharia ambazo hazijabainishwa za fahamu na nafasi-wakati zinaelezea kuhusu fahamu katika kuelezea "nafasi ya vipengele vyenye fahamu", <ref name="Barrow, Davies, Harper" /> mara nyingi zikijumuisha idadi kubwa ya mitazamo ya ziada. <ref name="Millay, Heinze">{{cite book |author=Jean Millay; Ruth-Inge Heinze |title=Multidimensional Mind: Remote Viewing in Hyperspace |publisher=North Atlantic Books |year=1999 |isbn=1556433069}}</ref> Nadharia za sumakuumeme za fahamu zinatatua tatizo lenye vipengele vingi la fahamu katika kusema kwamba eneo la sumakuumeme linalotokana na ubongo ndilo haswa linalobeba fahamu zoefu, hata hivyo kuna kutokubaliana kuhusu kutekelezwa kwa nadharia kama hiyo inayohusu utendaji kazi kwingine kwa akili.<ref>J. McFadden (2002) "[http://www.mindcontrolforums.com/news/electromagnetic-field-theory-of-consciousness.htm Synchronous Firing and Its Influence on the Brain's Electromagnetic Field: Evidence for an Electromagnetic Field Theory of Consciousness]". ''Journal of Consciousness Studies'' '''9''' (4) pp. 23-50.</ref><ref name="Buccheri & Di Gesù & Saniga">{{cite book |author=R. Buccheri; V. Di Gesù; Metod Saniga |title=Studies on the Structure of Time: From Physics to Psycho(patho)logy |publisher=Springer |year=2000 |isbn=030646439X}}</ref>
 
 
Nadharia za akili za kikwontamu hutumia nadharia ya kwontamu katika kuelezea baadhi ya sifa za akili. Kuelezea mchakato wa [[nia huru]] kupitia vifaa vya [[kwontamu|Kikwontamu]] ni mbadala maarufu badala ya uamulizi, kama nadharia hizo ambazo hazijabainishwa huweza kwa njia mbalimbali kuhusisha nia huru na panda-shuka za kikwontamu, <ref name="Bohm & Hiley">{{cite book |author=[[David Bohm]]; Basil J. Hiley |title=The Undivided Universe: An Ontological Interpretation of Quantum Theory |publisher=Routledge |year=1993 |isbn=0415065887}}</ref> kuongezeka kwa kikwontamu, <ref name="Bruce">{{cite book |author=Alexandra Bruce |title=Beyond the Bleep: The Definitive Unauthorized Guide to What the Bleep Do We Know!? |publisher=The Disinformation Company |year=2005 |isbn=1932857222}}</ref> nguvu za kikwontamu<ref name="Bohm & Hiley" /> na uwezekano wa kikwontamu.<ref name="Libet, Freeman, Sutherland">{{cite book |author=Benjamin Libet; Anthony Freeman; Keith Sutherland |title=The Volitional Brain: Towards a Neuroscience of Free Will |publisher=Imprint Academic |year=1999 |isbn=0907845118}}</ref>
|title=Criticism in Experimental Parapsychology, Advances in Parapsychological Research 5 |publisher=PesquisaPSI |year=1987 |url= http://www.pesquisapsi.com/books/advances5/6_Criticism_in_Experimental.html |accessdate=2007-07-30 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Wiseman |first=Richard |authorlink= |coauthors=Smith, Matthew, et al. |title=Exploring possible sender-to-experimenter acoustic leakage in the PRL autoganzfeld experiments - Psychophysical Research Laboratories |journal=The Journal of Parapsychology |year=1996 |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2320/is_n2_v60/ai_18960809 |accessdate=2007-07-30}}</ref><ref>{{cite web |last=Lobach |first=E. |coauthors=Bierman, D. |title=The Invisible Gaze: Three Attempts to Replicate Sheldrake's Staring Effects |work=Proceedings of the 47th PA Convention |url=http://www.parapsych.org/papers/07.pdf |year=2004 |pages=77–90 |format=PDF |accessdate=2007-07-30}}</ref>
 
==Mitazamo ya Kifalsafakifalsafa==
Mitazamo ya kifalsafa kuhusu maana ya maisha ni itikadi ambazo huelezea kuhusu maisha kupitia suala la maadili au dhana zinazofafanuliwa na binadamu.
 
==Falsafa za Kale za Kigiriki==
[[File:Sanzio 01 Plato Aristotle.jpg|thumb|160px|right|Plato na Aristotle katika ''Shule ya Atheni'' picha iliyochorwawaliyochorwa ukutani na msanii Raphael[[Raffaello]].]]
 
 
====Uplato====
{{Main|Uplato}}
 
[[Plato]] alikuwa mmoja wa wanafalsafa wa mwanzo, na mwenye ushawishi mwingi hadi wa leo - hasa kwa uhalisia kuhusu kuwepo kwa viulimwengu. Katika Nadharia ya Maumbo, viulimwengu havipo kimwili, lakini kama vyombo, lakini vipo katika maumbo ya kipepo au kimbingu. Katika ''[[Jamhuri ya Plato|Jamhuri]]'', mazungumzo ya mhusika wa [[Socrates]] inaelezea Umbo la Zuri. Wazo la Zuri ni ''ekgonos'' (wazawa) Wa Zuri, jambo la kimaadili, Hali kamili ya uzuri, hivyo basi kipimo cha kiujumla cha haki.
 
 
====UaristotoliUaristoteli====
{{Main|Maadili ya Uaristotoli}}
[[Aristotle]], mwanafunzi wa [[Plato]], alikuwa mwanafalsafa mwingine, wa mapema, mwenye ushawishi mkubwa, ambaye alisema kuwa maarifa ya kimaadili si maarifa yenye ''uhakika'' (kama [[metafizikia]] na [[somo la maarifa]]), lakini ni ''maarifa ya kiujumla''. Kwa sababu si nidhamu ya [[nadharia|kinadharia]], ilimbidi mtu asome na afanye mazoezi ili awe 'mzuri', kwa hivyo ikiwa mtu angekuwa [[mema|mwema]], hangeweza tu kusoma tu fadhila ni nini, ingembidi awe mwenye fadhila, kupitia shughuli za kifadhila. Kufanya hili, Aristotle alifafanua kitendo kilicho cha fadhila:
{{quote|Kila tajriba na kila swali, na vilevile, kila tendo na chaguo la tendo, linadhaniwa kuwa na zuri fulani kama lengo lake. Hii ndio sababu mbona lile zuri limefafanuliwa ifaavyo kama lengo la bidii yote [...]<br>Kila kitu hufanywa na lengo, na lengo hilo ni "zuri".|Maadili ya Kinikomakea 1.1}}
 
====Uepikurea====
{{Main|Uepikurea }}
[[File:Epicurus Louvre.jpg|left|thumb|132px|Mchongo wa [[Epicurus]] akimuegemea mwanafunzi wake Metrodorus katika makavazi ya Louvre.]]
 
 
<blockquote>Tunaposema...kuwa radhi ndio mwisho na lengo, hatumaanishi raha za upotevu au raha za kimwili, jinsi tunavyoeleweka kufanya, na wachache, kupitia ujinga, ubaguzi au kudanganya kimakusudi. Tukisema radhi tunamaanisha kutokuwepo kwa maumivu mwilini na taabu katika nafsi. Si kwa mfululizo wa ulevi na kuponda raha, si kwa tamaa ya ngono, wala kufurahia utamu ya samaki, na vyakula vingine vitamu kutoka meza iliyojaa vinono, ambazo huzalisha maisha mazuri; ni fikira za kimakini, kutafuta nje ya misingi ya kila uchaguzi na kuepuka, na kuikataa mitazamo ambayo hufanya shida kubwa kuichukua nafsi. <ref>[[Epicurus]], "Letter to Menoeceus", contained in Diogenes Laertius, <em>Lives of Eminent Philosophers</em>, Book X</ref></blockquote>
 
 
Maana ya Kiepikurea ya maisha inakataa kutokufa na dhana ya maisha mengine mbali na haya ya duniani; kuna nafsi, lakini inaweza kufa kama mwili. Hakuna maisha baada ya kifo, ingawa, mtu hafai kuogopa kifo, kwa sababu "Kifo si chochote kwetu, kwani yale ambao hunywea, ni bila hisia, na kile ambacho hakina hisia si chochote kwetu."<ref name="Russel">[[Bertrand Russell]] (1946). ''[[History of Western Philosophy (Russell)|A History of Western Philosophy]]'', New York: Simon and Schuster; London: George Allen and Unwin</ref>
 
===Falsafa za enzi ya Kutaalamika===
{{See|Falsafa ya enzi ya Kutaalmika}}
 
[[Kutaalamika|Enzi ya Kutaalamika]] na kipindi cha ukoloni yote mawili yalibadilisha hali ya falsafa ya Ulaya na kuieneza duniani kote. Ibada na kujinyenyekea mbele ya Mungu zilibadilishwa na dhana za haki ya kuzaliwa zisizowezwa kunyimwa mtu na dhana ya uwezo mkuu wa kifikira, na maadili ya ulimwengu mzima ya upendo na huruma yaliibua dhana za kiraia za uhuru, usawa, na uraia. Maana ya maisha pia yalibadilika, yakiwacha kuhimiza kidogo juu ya uhusiano wa wanadamu na Mungu na zaidi juu ya uhusiano kati ya watu binafsi na jamii yao. Kipindi hiki kimejaa nadharia zinazolinganisha kuwepo kwa maana na utaratibu wa kijamii.
 
 
====Uhuru kutoka mipango ya kimali ya jamii====
[[File:Immanuel Kant (portrait).jpg|right|125px|thumb|[[Immanuel Kant]] anafahamika kama mmoja wa wanafalsafa wenye ushawishi mwingi zaidi katika kipindi cha mwisho cha [[Enzi ya Kutaalamika|Kutaalamika]].]]
Ukanti ni falsafa iliyo na msingi katika maandishi ya kimaadili, ya [[somo la maarifa]], na ya ki[[metafizikia]] ya [[Immanuel Kant]]. Kant anajulikana kwa [[nadharia yenye msingi katika uwajibikaji]] ambapo kuna wajibu mmoja wa kimaadili, "dhana ya lazima bila kujalisha", inayotokana na dhana ya uwajibikaji. Wakanti wanaamini kuwa vitendo vyote vinafanywa kulingana na lengo au kanuni fulani isiyobainika wazi, na kwa vitendo kuwa vya kimaadili, lazima viambatane na dhana ya lazima bila kujalisha.
 
 
Kifupi, mtihani ni kwamba lazima mmoja afanye lengo litumike ulimwenguni kote (tafakari kwamba watu wote walitenda hivi) kisha angalia kama bado itawezekana kulitekeleza lengo duniani. Katika kitabu chake, ''Kazi ya msingi'', Kant anatoa mfano wa mtu ambaye anataka kukopa pesa bila kunuia kuzirudisha. Huu ni utata kwa sababu kama hiyo ingalikuwa hatua ulimwenguni kote, hakuna mtu ambaye angemkopesha mwingine pesa tena kwani yeye angejua kwamba hangerudishiwa pesa hizo. Lengo la hatua hii, anasema Kant, linaleta matokeo ya mkanganyiko katika matazamio (na hivyo linapingana na wajibu kamili).
 
 
Kant pia alikanusha kwamba matokeo ya tendo huchangia kwa njia yoyote kwa thamani ya kimaadili ya tendo, hoja yake ikiwa kwamba ulimwengu wa kimwili unapatikana nje ya udhibiti kamili wa mtu na hivyo mtu hawezi kuwajibika kwa matukio yanayofanyika hapo.
 
===Falsafa za [[karne ya 19]]===
{{Angalia|Falsafa za Karne ya 19}}
 
 
====Utumikaji====
[[File:Jeremy Bentham by Henry William Pickersgill detail.jpg|right|thumb|120px|Jeremy Bentham]]
Asili ya utumikaji inaweza chapwa nyuma mbali hadi [[Epicurus]], lakini, kama shule ya mawazo, inahusishwa na [[Jeremy Bentham]],<ref>Rosen, Frederick (2003). ''Classical Utilitarianism from Hume to Mill''. Routledge, pg. 28. ISBN 0415220947 "It was Hume and Bentham who then reasserted most strongly the Epicurean doctrine concerning utility as the basis of justice."</ref> ambaye aligundua kuwa ''asili imemuweka mtu chini ya utawala wa mabwana wawili wa kujitegemea, maumivu na raha'', basi, kutokana na busara hiyo ya kimaadili, na kuiunda ''Sheria ya Utumizi'' ''kwamba wema ni chochote ambacho huleta furaha nyingi zaidi kwa idadi kubwa zaidi ya watu''. Alifafanua maana ya maisha kama "kanuni ya furaha nyingi zaidi".
 
 
ambaye aligundua kuwa ''asili imemuweka mtu chini ya utawala wa mabwana wawili wa kujitegemea, maumivu na raha'', basi, kutokana na busara hiyo ya kimaadili, na kuiunda ''Sheria ya Utumizi'' ''kwamba wema ni chochote ambacho huleta furaha nyingi zaidi kwa idadi kubwa zaidi ya watu''. Alifafanua maana ya maisha kama "kanuni ya furaha nyingi zaidi".
 
[[Jeremy Bentham]] aliungwa mkono sana na James Mill, mwanafalsafa muhimu katika siku zake, na babake [[John Stuart Mill]]. Mill mdogo alifunzwa kulingana na kanuni za Bentham, pamoja na kunakili na kufupisha maandishi mengi ya baba yake. <ref name="Mill">Mill, John Stuart. 'On Liberty', ed. Himmelfarb. Penguin Classics, 1974, Ed.'s introduction, p.11.</ref>
====Ubatili wa vyote====
Ubatili wa vyote ni falsafa inayokataa madai kuwa yeyote ana [[maarifa]] na ukweli, na hivyo inapeleleza umuhimu wa kuwepo bila ukweli unaoweza kujulikana. Badala ya kusisitiza kwamba maadili yanabadilika kulingana na mtu, na huenda yasipewe sababu, mbatilivyote anasema: "Hakuna kitu chenye thamani", maadili hayana thamani, hutumika tu kama maadili ya uongo ya jamii.
 
 
[[Friedrich Nietzsche]] aliutambulisha ubatilivyote kama kuifanya dunia kuwa tupu, na hasa kuwepo kwa binadamu, kwa maana, kusudi, ukweli wa kueleweka, na thamani muhimu; kwa ufupi, ubatili wa vyote ni mchakato wa "kuyafanya maadili makuu yasiwe na thamani".<ref name="Bindé">{{cite book|author=Jérôme Bindé|title=The Future Of Values: 21st-Century Talks|publisher=Berghahn Books|year=2004|isbn=1571814426}}</ref> Kumuona kama mbatili wa vyote kama matokeo ya kiasili ya wazo kwamba Mungu amekufa, na kusisitiza kuwa ni kitu kilichokuwa kinafaa kushindwa, maswali ya Nietzsche kuhusu maadili ya kuyakataa maisha ya ubatili wa vyote, kuliirudisha maana Duniani. <ref name="Reginster">{{cite book |author=Bernard Reginster |title=The Affirmation of Life: Nietzsche on Overcoming Nihilism |publisher=Harvard University Press |year=2006 |isbn=0674021991}}</ref>
 
<blockquote>Kama Mungu, ambaye ndiye lengo na msingi unaozidi yanayoweza kuhisika, wa ukweli wote, amekufa; kama ulimwengu unaozidi yanayoweza kuhisika wa Mawazo umeumizwa kwa kupoteza nguvu zake za kilazima za kujijenga juu, na juu ya hayo, za kuipa nguvu zaidi, basi hakuna chochote kinachobaki ambacho Mtu anaweza shikilia, na ambacho anaweza tumia kuitafuta njia. <ref>Heidegger, "The Word of Nietzsche," 61.</ref></blockquote>
 
 
Mdhanaishi [[Albert Camus]] anadai kuwa mkanganyo wa hali ya binadamu ni kwamba watu wanatafuta maadili ya nje na maana katika dunia ambayo haina maana yoyote, na ambayo haiwajali. Camus anaandika kuhusu wabatilivyote wa thamani kama Meusrault,<ref>Camus (1946) ''L'Etranger''</ref> na pia kuhusu maadili katika ulimwengu wa kuyabatili yote, kwamba watu wanaweza badala yake kujitahidi kuwa "wabatilivyote wa kishujaa", wanaoishi na hadhi wanapopambana na mkanganyiko, kuishi kwa "utakatifu wa kidunia", mshikamano wa kindugu, na kuuasi na kupambana dhidi ya kutojali kwa dunia.<ref>Camus (1955) ''The Myth of Sisyphus''</ref>
 
===Falsafa za [[karne ya 20]]===
{{See|Falsafa za karne ya 20}}
Kipindi cha sasa kimeyaona mabadiliko makuu katika dhana ya hali ya binadamu. Sayansi ya kisasa imefanikiwa kuandika upya uhusiano kati ya wanadamu na ulimwengu halisia, maendeleo katika matibabu na teknolojia yametufanya tuwe huru kutokana na upungufu na maradhi ya vipindi vya awali, na falsafa - hasa kufuatia mgeuko wa kilugha - ulibadilisha jinsi uhusiano mbalimbali kati ya watu wenyewe na wengine unavyotazamwa. Maswali kuhusu maana ya maisha pia yamekabiliwa na mabadiliko makuu, kutoka majaribio ya kutazama upya kuwepo kwa binadamu kupitia maneno ya kibaiolojia na kisayansi (kama katika [[#upragmatiki|upragmatiki]] na [[#uchanya wa kimantiki|uchanya wa kimantiki]]), hadi jitihada za kunadharia kimeta kuhusu kufanya maana kama shughuli ([[#udhanaishi|udhanaishi]], utu wa kidunia).
 
 
====Upragmatiki====
[[Upragmatiki]], ulianzishwa mwishoni mwa karne ya kumi na tisa nchini Marekani, kujihusisha (hasa) na ukweli, ukidokeza kwamba ''ni tu katika kukabiliana na mazingira'' ndipo deta, huwa na maana, na kwamba ''matokeo'', kama utumiaji na chenye uwezo wa kufanyika kimatendo pia ni sehemu za ukweli. Isitoshe, upragmatiki unadokeza kwamba ''chochote'' muhimu na chenye vitendo si kweli daima, akisema kwamba kile ambacho huchangia zaidi kwa mema ya binadamu wengi katika kipindi cha muda mrefu ni kweli. Katika mazoezi, madai ya kinadharia lazima ''yathibitishwe kwa vitendo'', yaani lazima mtu aweze kutabiri na kupima madai, na kwamba, mwishowe, mahitaji ya watu yanapaswa kuongoza uchunguzi wa kisomi wa binadamu.
 
 
Wanafalsafa wa Kipragmatiki wanadokeza kwamba kuyaelewa maisha kupitia vitu vinavyotendwa ni muhimu zaidi kuliko kutafuta dhana ya kiakili ambayo ni gumu kuwekwa katika vitendo kuyahusu maisha. [[William James]] alisema kuwa ukweli unawezwa kufanywa, lakini hauwezi kutafutwa.<ref name="James">{{cite book|author=[[William James]]|title=The Meaning of Truth|publisher=Prometheus Books|year=1909|isbn=1-57392-138-6}}</ref><ref name="Corti">{{cite book|author=Walter Robert Corti|title=The Philosophy of William James|publisher=Meiner Verlag|year=1976|isbn=3787303529}}</ref> Kwa mpragmatiki, maana ya maisha yanajulikana tu kupitia uzoefu.
 
 
====Udhanaishi====
{{Main|Maana (dhanaishi)}}
[[File:The Scream.jpg|thumb|right|Mchoro wa msanii [[Edvard Munch]] uitwao ''Nduru'', unaonyesha hofu ya udhanaishi.]]
 
Kila mwanaume na kila mwanamke anaumba kiini (maana) ya maisha yake; maisha hayadhamiriwi na mungu mwenye nguvu zilizozidi za kibinadamu au mamlaka ya kidunia, kila mtu yuko huru. Kwa hivyo, mambo muhimu yanayomuendesha mtu kimaadili ni ''vitendo'', ''uhuru'' na ''uamuzi'', kwa hivyo, [[udhanaishi]] unapinga ufikiriaji na uchanya. Katika kutafuta maana ya maisha, mdhanaishi anatazama ambapo watu hupata maana ya maisha, ambapo katika kutumia fikira tu kama chanzo cha maana ni pungufu; Upungufu huibua hisia za wasiwasi na hofu, zinazohisika katika kukabiliana na [[uhuru]] mkuu, na kuambatana na mwamko kuhusu kifo. Kwa mdhanaishi, kuwepo kunatangulia kiini; (kiini) cha maisha ya mtu huja ''tu'' baada ya mtu kuwa.
 
 
[[Søren Kierkegaard]] aliliunda neno "mruko wa kiimani", akidokeza kuwa maisha yamejaa mkanganyiko, na mtu lazima aunde maadili yake katika ulimwengu usiojali. Mtu anaweza kuishi maisha yenye maana (yasiyo na kukata tamaa na wasiwasi) kwa kufanya ahadi kwa vyovyote kuhusu kitu kilicho na mwisho, na kujitolea kwa maisha hayo ya kufanya ahadi, licha ya mazingira magumu yaliyojikita katika kufanya hivyo.<ref name="Hall">{{cite book|author=Amy Laura Hall|title=Kierkegaard and the Treachery of Love|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=0521893119}}</ref>
 
[[Arthur Schopenhauer]] alijibu: "Ni nini maana ya maisha?" kwa kubainisha kuwa maisha ya mtu yanaonyesha nia yake, na kwamba nia(maisha) kiendeshaji kisichokuwa na lengo, kisichofuata fikira na kinachokuwa chungu. Wokovu, ukombozi, na kuepuka mateso yamo katika kutafakari mazuri, huruma kwa wengine, na kujieupusha na anasa.<ref name="Jacquette">{{cite book|author=Dale Jacquette|title=Schopenhauer, Philosophy, and the Arts|publisher=Cambridge University Press|year=1996|isbn=0521473888}}</ref><ref name="Murray">{{cite book|author=Durno Murray|title=Nietzsche's Affirmative Morality|publisher=Walter de Gruyter|year=1999|isbn=3110166011}}</ref>
 
 
Kwa [[Friedrich Nietzsche]], maisha ni ya thamani tu ikiwa kuna malengo yanayomshawishi mtu kuishi. Ipasavyo, aliona falsafa ya ubatilivyote ("yote ambayo hufanyika ni ubatili") kama bila malengo. Alikana kujiepusha na anasa, kwa sababu kufanya hivi kunakanusha kuishi katika ulimwengu; alikanusha kuwa maadili ni malengo ya ukweli, ambayo kwa kifikira ni ahadi za lazima zinazotumika ulimwenguni kote: tathmini zetu ni tafsiri, na si tafakari za dunia, kama ilivyo, kwa kweli, na basi, dhana zote hufanyika kupitia mtazamo fulani.<ref name="Reginster" />
====Ukanganyikaji====
[[Albert Camus]], mwanafalsafa wa [[Kifaransa]] na Kialgeria ambaye mara nyingi anahusishwa na udhanaishi lakini ambaye alilikataa neno hilo kabisa, <ref>{{cite book |last=Solomon |first=Robert C. |authorlink=Robert C. Solomon |title=From Rationalism to Existentialism: The Existentialists and Their Nineteenth Century Backgrounds |publisher=[[Rowman and Littlefield]] |date=2001 |page=245 |isbn=074251241X}}</ref> ana umaarufu kwa kudokeza nadharia yake ya mkanganyiko. Kulingana na ukanganyikaji, kuna ukosefu wa umoja wa kimsingi unaotokana na kuwepo kwa ushirikiano wa binadamu na ulimwengu. Mtu ana hamu ya mpango, maana, na kusudi katika maisha, lakini ulimwengu haujali na hauna maana; mkanganyo unatokana na mgogoro huu.
 
 
Kama viumbe vinavyotafuta matumaini katika dunia isiyokuwa na maana, Camus anasema kuwa binadamu wana njia tatu za kuutatua mtanziko.
 
*Kubali ya kukanganya: Kulingana na Camus, huu tu ndio ufumbuzi wa kweli. Ni kukubali na hata kukumbatia mkanganyo wa maisha na kuendelea kuishi. Ya kunganya ni tabia muhimu ya hali ya kibinadamu, na njia pekee ya kweli ya kukabiliana na hili ni kuyakubali haya kwa ujasiri. Kulingana na Camus, tunaweza "kuishi maisha bora zaidi ikiwa hayana maana."<ref>[http://www.iep.utm.edu/c/camus.htm#SSH5a.i Albert Camus at the Internet Encyclopedia of Philosophy] Accessed May 25th, 2009</ref>
 
 
 
====Ubinadamu wa Kidunia====
{{See|Ubinadamu wa Kidunia |Ubinadamu (mtazamo wa maisha)}}
[[File:HumanismSymbol.PNG|120px|left|thumb| Picha ya "binadamu mwenye furaha" ishara ya Utu wa Kidunia.]]
 
Kulingana na Ubinadamu wa kidunia, wanadamu walitokana na kuzaana katika maendeleo ya mabadiliko ambayo hayakuongozwa kama sehemu muhimu ya maumbile, ambayo huishi yenyewe.<ref name=humanifesto1>{{cite web |title=[[Humanist Manifesto I]]] [http://www.americanhumanist.org/about/manifesto1.html url=http://www.americanhumanist.org/about/manifesto1.html |work=American Humanist Association |year=1933 |accessdate=2007-07-26}}</ref><ref name=humanifesto2>{{cite web |title=[[Humanist Manifesto II]]] [http://www.americanhumanist.org/about/manifesto2.html work=American Humanist Association |year=1973 |url=http://www.americanhumanist.org/about/manifesto2.html |accessdate=2007-08-01}}</ref> Maarifa hayatoki kutoka vyanzo vyenye nguvu visivyo vya kawaida, lakini kutoka uchunguzi wa binadamu, majaribio, na uchambuzi wa kimantiki([[mbinu ya kisayansi]]): asili ya [[ulimwengu]] ni kile ambacho watu huitambua kuwa.<ref name=humanifesto1 /> Aidha, "[[maadili]] na ukweli" yanadhamiriwa "kwa njia ya uchunguzi wa kiakili"<ref name=humanifesto1 /> na "yanatokana na mahitaji ya binadamu na hamu kama ilivyopimwa na uzoefu", yaani kupitia akili yenye uchambuzi.<ref name=humanifesto3>{{cite web |title=[[Humanist Manifesto III]]] [http://www.americanhumanist.org/3/HumandItsAspirations.php work=American Humanist Association |year=2003 |url=http://www.americanhumanist.org/3/HumandItsAspirations.php |accessdate=2007-08-01}}</ref><ref name=CDSH>{{cite web |title=[[A Secular Humanist Declaration]]] [http://www.secularhumanism.org/index.php?section=main&page=declaration work=Council for Democratic and Secular Humanism (now the Council for Secular Humanism) |year=1980 |url=http://www.secularhumanism.org/index.php?section=main&page=declaration |accessdate=2007-08-01}}</ref> "Kulingana na yale tunayojua, tabia za mtu kiujumla ni [chanzo] cha kiumbe cha kibiolojia kinachoendesha shughuli zake katika muktadha wa kijamii na kiutamaduni."<ref name=humanifesto2 />
 
 
Watu huamua kusudi la binadamu, bila ya ushawishi wa kiMungu; ni tabia ya binadamu, (hisia ya kijumla) ambayo ni lengo ya maisha ya binadamu; Utu unataka kuendeleza na kutimiza: <ref name=humanifesto1 /> "Utu husisitiza uwezo wetu, na uwajibikaji wetu, kuishi maisha ya kimaadili yenye utimilifu wa binafsi yanayolenga mema makuu ya ubinadamu ".<ref name=humanifesto3 /> Wanautu huendeleza kufunguliwa kifikra ili kuyashughulikia maslahi ya kibinafsi na yenye manufaa kwa watu wote. Furaha ya mtu binafsi ni inahusishwa kwa njia isiyoweza kubadilishwa na ustawi wa binadamu, kwa uzima, kwa sehemu, kwa sababu sisi ni wanyama wanaolazimika kuishi katika jamii, ambayo hupata maana kutokana na uhusiano wa karibu, na kwa sababu maendeleo ya kitamaduni humnufaisha kila mtu katika [[utamaduni]].<ref name=humanifesto2 /><ref name=humanifesto3 />
 
Falsafa ndogo za utu wa baadaye na utu unaopita yote (ambazo wakati mwingine hutumiwa kimbadala) ni panuzi wa maadili ya kiutu. Mtu anapaswa kutafuta maendeleo ya ubinadamu na ya maisha yote] kwa kiasi kikubwa kiwezekanavyo ili kupatanisha Utu wa Kirainasansi na utamaduni wa karne ya ishirini wa kisayasansi na kiteknolojia, hivyo, kila kiumbe hai ana haki ya kuamua "maana ya maisha kibinafsi" kwa mtazamo wa kijamii na kibinafsi.<ref>{{cite web| author=[[Nick Bostrom]] |title=Transhumanist Values |work=[[Oxford University]] |year=2005 |url=http://www.nickbostrom.com/ethics/values.html |accessdate=2007-07-28}}</ref>
Kutoka mtazamo wa kiutu na kielimunafsia ya kupunguza maumivu, suala la maana ya maisha pia linaweza kutafsiriwa tena kama "Ni nini maana ya maisha "yangu"?"<ref>Irvin Yalom, ''Existential Psychotherapy'', 1980</ref>
 
 
Badala ya kujifunga na swali la kidini au la kikozmiki kuhusu madhumuni makuu, mbinu hii inapendekeza kwamba swali hili ni la kibinafsi sana. Kuna majibu mengi ya kimatibabu ya kupunguza maumivu kwa swali hili, kwa mfano Viktor Frankl anadokeza kuwa dhana ya "Kutowaza", ambayo kwa kiasi kikubwa hutafsiriwa kama kukoma kutafakari bila mwisho juu ya ubinafsi, badala ya kujishughulisha na maisha. Kwa ujumla, mwitikio wa matibabu ya kuyapunguza maumivu ni kwamba swali la maana ya maisha huvukiza ikiwa mtu anajishughulisha kikamilifu na maisha. Swali kisha linabadilika kuwa wasiwasi maalum zaidi kama vile "Ni upotovu upi unaonisumbua?", "Ni nini kinachozuia uwezo wangu kufurahia vitu?", "Mbona mimi huwasahau wapendwa wangu?". Angalia pia Matibabu ya Kupunguza Maumivu ya Kidhanaishi, Irvin Yalom.
 
====Baada ya usasa====
{{See|Baada ya usasa }}
Falsafa ya baada ya usasa- tukizungumza kwa upana- zinaona hali ya binadamu ikiwa kama iliyojengwa na lugha, au na miundo na taasisi za jamii ya kibinadamu. Ikitofautiana na aina nyingine za falsafa, ni nadra kwa falsafa ya baada ya usasa kutafutamaana zinazopatikana kabla ya tendo au zilizojikita kwa undani katika kuwepo kwa binadamu, lakini badala yake inalenga kuchunguza au kukosoa maana zilizopewa ili kuzitafakari au kuzirekebisha upya. Chochote kinachofanana 'maana ya maisha', katika maana ya falsafa ya baada ya usasa, linaweza kueleweka tu ndani ya muundo wa kijamii na kilugha, na lazima ufuatwe kama kimbilio kutoka miundo ya nguvu ambayo tayari imejikita katika aina zote za hotuba na mwingiliano.
 
 
Kama kanuni, wanafalsafa wa baada ya usasa wanatazama mwamko wa vikwazo vya lugha kama muhimu kuvikwepa vikwazo vivyo hivyo, lakini wananadharia tofauti wana maoni mbalimbali kuhusu asili ya mchakato huu: kutoka ujenzi wa kidharura wa maana na watu binafsi (kama katika falsafa ya kuharibu yaliyojengwa) hadi kwa nadharia ambamo watu ni upanuzi wa kimsingi wa lugha na jamii, bila uhuru halisi (kama katika falsafa ya baada ya muundo). Kiujumla, falsafa ya baada ya usasa inatafuta maana kupitia kuangalia miundo ya msingi ambayo inaunda au kulazimisha maana, kuliko yale yanayoonekana kiepifomenali Duniani.
 
====Dhana ya kihisia====
{{Section OR|date=January 2010}}
Kulingana na dhana ya kihisia, maana kuu ya maisha ni kupata kutosheleza hisia za kibinadamu. Wafuasi wa falsafa hii wanaamini kuwa vitendo vyote maishani ni matokeo ya hisia na hasa mahitaji ya kuzaa. Uhisia unaonyesha jinsi kuwepo kwa mtu binafsi huwa chanzo cha kuzaa unamfanya binadamu kutafuta lengo la kuzaa maishani kwa kuufuata mzunguko. Uharaka unasisitiza kuwa watu wanapofikiria kwa kina, watapata kuwa lengo kuu la matendo yote ni wafanyayo ni kuvutia watu wa jinsia nyingine. Dhana kuu ya uhisia inaweza kufuatwa hivi:
 
<blockquote> Kama inayokubalika kuwa watu hufunzwa kujifunza shuleni. Mbona tusome kwa bidii? Ili tufuzu mitihani. Mbona tufuzu mitihani? Ili tuweze kuenda chuo kikuu? Mbona tuweze kuenda chuo kikuu? Ili tuweze kupata kazi nzuri? Mbona tupate kazi nzuri? Ili tuwe na mali. Mbona tuwe na mali? Ili tununue magari mazuri; ili tununue nyumba nzuri; ili tununue bidhaa nzuri. Mbona vitu vyote vizuri kumfanya mtu aonekana mzuri? Mwishowe kuvutia watu wa jinsia nyingine, kutosheleza mahitaji msingi ya kuzaa na kuendeleza familia ya kibinadamu. </blockquote>
 
 
Wanahisia hutumia mawazo haya kuendeleza dhana kuwa matukio yote ya kibinadamu yanaweza kuelezewa kwa kutumia lengo letu la kuzaa:
Mbona uuaji ni hatia kubwa sana? Kwa sababu kuua kunapunguza idadi ya watu wa spishi ya kibinadamu
 
====Upanthei wa kiasilia====
 
Kulingana na upanthei wa kiasilia, maana ya maisha ni kutunza viumbe na mazingira.
====Upanthei wa Kiasilia====
Kulingana na upanthei wa kiasilia, maana ya maisha ni kutunza na kuchunga viumbe na mazingira.
 
==Mitazamo ya kidini==
====Uzoroastro====
Uzoroastro ni dini na falsafa inayopata jina lake kutoka nabii wake Zoroaster, ambayo ilishawishi imani za Uyahudi na dini zilitokana na Uyahudi. Wazoroastro wanaamini katika ulimwengu na Mungu apitaye fikira, Ahura Mazda, ambaye ibada yote inaelekezwa. Kiumbe cha Azhura Mazda ni asha, ukweli na mpango, na inazozana na kinyume chake, druj, uwongo na machafuko. (Angalia pia Ueskatolojia wa Kizoroastro).
 
 
Kwa sababu ubinadamu una nia huru, watu lazima wawe na uwajibikaji kwa maadili wanayoyachagua. Kwa kutumia nia huru, watu lazima wawe na jukumu tendaji katika mgogoro wa dunia zima, na mawazo mazuri, maneno mema na matendo mema ili kuhakikisha furaha na kuepuka machafuko.
 
 
====Uyahudi====
Kipengele muhimu zaidi cha Uyahudi ni ibada ya [[Mungu]] mmoja anayejua yote, mwenye nguvu kuliko wote, ambaye ni mkarimu kila wakati, anayepita fikira zote, na ambaye aliumba Ulimwenguulimwengu na anautawala. Kulingana na Uyahudi wa jadi, Mungu alifanya agano na watu wa Kiyahudi, katika Mlima wa Sinai, alipofafanua sheria zake na amri katika TauratiTorati. Katika UyaudiUyahudi wa Kirabi, Torati inajumuisha maandishi ya Kipentatochi ([[Torati)]] na sheria ya mapokeo ya mdomo (iliyonakiliwa baadaye kama maandiko matakatifu).
 
Katika mtazamo wa Ulimwengu wa Kiyahudi, maana ya maisha ni kumtumikia Mungu mmoja wa kweli na kujiandaa kwa ulimwengu ujao.<ref name="Cohn-Sherbok">{{cite book |author=Dan Cohn-Sherbok |title=Judaism: History, Belief, and Practice |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=0415236614}}</ref><ref name="Heschel">{{cite book |author=Abraham Joshua Heschel |title=Heavenly Torah: As Refracted Through the Generations |publisher=Continuum International Publishing Group |year=2005 |isbn=0826408028}}</ref> Fikira za "Olam Haba"<ref name="Shuchat">{{cite book |author=Wilfred Shuchat |title=The Garden of Eden & the Struggle to Be Human: According to the Midrash Rabbah |publisher=Devora Publishing |year=2006 |isbn=1932687319}}</ref> ni kuhusu kujiinua kiroho, kuunganika na Mungu katika kujiandaa kwa ajili ya "Olam Haba"; Fikira za Kiyahudi ni mtu kutumia "Olam Hazeh" (dunia hii) ili kujiinua mwenyewe.
Katika mtazamo wa ulimwengu wa Kiyahudi, maana ya maisha ni kumtumikia Mungu mmoja wa kweli na kujiandaa kwa ulimwengu ujao.<ref name="Cohn-Sherbok">{{cite book |author=Dan Cohn-Sherbok |title=Judaism: History, Belief, and Practice |publisher=Routledge |year=2003 |isbn=0415236614}}</ref><ref name="Heschel">{{cite book |author=Abraham Joshua Heschel |title=Heavenly Torah: As Refracted Through the Generations |publisher=Continuum International Publishing Group |year=2005 |isbn=0826408028}}</ref> Fikira za "Olam Haba"<ref name="Shuchat">{{cite book |author=Wilfred Shuchat |title=The Garden of Eden & the Struggle to Be Human: According to the Midrash Rabbah |publisher=Devora Publishing |year=2006 |isbn=1932687319}}</ref> ni kuhusu kujiinua kiroho, kuunganika na Mungu katika kujiandaa kwa ajili ya "Olam Haba"; Fikira za Kiyahudi ni mtu kutumia "Olam Hazeh" (dunia hii) ili kujiinua mwenyewe.
<ref name="Braham">{{cite book |author=Randolph L. Braham |title=Contemporary Views on the Holocaust |publisher=Springer |year=1983 |isbn=089838141X}}</ref>
 
 
====Ukristo====
[[File:Das Jüngste Gericht (Memling).jpg|thumb|right|240px|Picha ya Hans Memling inayoitwa ''Hukumu ya Mwisho'', inayoonyesha [[Malaika mkuu]] [[Mikaeli]] akizipima nafsi na kuwafukuza waliohukumiwa kuelekea [[jehanamu]].]]
 
Ingawa [[Ukristo]] una mizizi yake katika Uyahudi, na unafanana sana na [[ontolojia]] ya Uyahudi, imani kuu ya Ukristo inatokana na mafundisho ya [[Yesu Kristo]] yaliyotolewa katika [[Agano Jipya]]. Kusudi la maisha kwa Mkristo ni kutafuta [[wokovu]] wa Kimungu kupitia [[neema]] ya Mungu iliyoletwa na [[Yesu]] ([[Injili ya Yohana]] 11:26).
 
Agano Jipya linaongea kumhusu Mungu kutaka kuwa na uhusiano na binadamu wote katika maisha haya na maisha yajao, jambo ambalo linaweza kufanyika tu kama [[dhambi]] za mtu zimesamehewa ([[Yoh]] 3:16-21), ([[2 Pet]] 3:9).
[[File:Das Jüngste Gericht (Memling).jpg|thumb|right|240px|Picha ya Hans Memling inayoitwa ''Hukumu ya Mwisho'', inayoonyesha Mtakatifu Michael, Malaika mkuu, akizipima nafsi na kuwafukuza walihukumiwa kuelekea jehanamu.]]
 
Katika mtazamo wa Kikristo, watu waliumbwa kikamilifu kwa mfano wa Mungu, lakini kuanguka kwao ([[dhambi ya asili]]) kulisababisha wanaozaliwa kuirithi dhambi hiyo.
Ingawa [[Ukristo]] una mizizi yake katika Uyahudi, na inafanana sana katika imani ya kiontolojia ya Uyahudi, imani kuu ya Ukristo inatokana na mafundisho ya Yesu Kristo, kama yalivyotolewa katika Agano Jipya. Kusudi la maisha ya Ukristo ni kutafuta wokovu wa kiMungu kupitia neema ya Mungu na maombezi ya Kristo. (taz. Injili ya Yohana 11:26) Agano Jipya linaongea kumhusu Mungu kutaka kuwa na uhusiano na binadamu wote katika maisha haya na maisha yajao, jambo ambalo linaweza kufanyika tu kama dhambi za mtu zimesamehewa (Yohana 3:16-21), (2 Petro 3:9).
 
Dhabihu ya Kristo ya upendo, kifo na ufufuko hutoa njia ya kuishinda hali hiyo chafu ([[Rum]] 6:23).
 
Katika mtazamo wa Kikristo, wanadamu waliumbwa kikamilifu mfano wa Mungu, lakini Kuanguka kwa Mtu kulisababisha dhuriya ya Wazazi wa kwanza kuirithi Dhambi Asilia. Dhabihu ya Kristo ya upendo, kifo na ufufuo hutoa njia ya kuishinda hali hiyo chafu (Warumi 6:23). Njia ya kufanya hivyo inatofautiana kati ya makundi[[madhehebu]] mbalimbali ya Wakristo, lakini yote yanategemea imani katika Yesu, kazi yake msalabani na kufufuka kwake kama msingi muhimu wa kuuanzakuanza uhusiano mpya na Mungu. Chini ya mtazamo wa KikristoUkristo, watu wanafanywa kuwa wenye hakiwaadilifu kupitia imani katika dhabihu ya kukomboa[[kafara]] ya Yesu kufa msalabani. Injili inahimiza kwamba kupitia imani hii, kizuizi ambacho dhambi imeunda kati ya mtu na Mungu kinaondolewa, kumruhusu Mungu kuwabadili watu na kuweka ndani yao moyo mpya unaotii mapenzi yake, na uwezo wa kutii hivyo. Hii ndiyo maana inayoashiriwa mara kwa mara na maneno 'kuzaliwa upya' au 'kuokolewa'. Jambo hili linatofautisha Ukristo sana na dini nyingine ambazo zinadai kwamba waumini ni waadilifu kwake Mungu kwa kushikamana na mwongozo au sheria tuliyopewa na Mungu.
 
[[Injili]] inahimiza kwamba kupitia imani hii, kizuizi ambacho dhambi imeunda kati ya mtu na Mungu kinaondolewa, kumruhusu Mungu kuwabadili watu na kuweka ndani yao moyo mpya unaotii mapenzi yake, na uwezo wa kutii hivyo.
 
Hii ndiyo maana inayoashiriwa na maneno 'kuzaliwa upya' au 'kuokolewa'.
Katika Mafunzo Mafupi ya Kiinjili ya Westminster, swali la kwanza ni: Je, ni nini mwisho mkuu wa Binadamu?, yaani ni, ni nini lengo kuu la Binadamu?. Jibu ni: Lengo kuu la binadamu ni kumtukuza Mungu na kufurahia naye milele. Mungu anahitaji mtu kutii sheria ya maadili aliyomwonyesha akisema: tupende Bwana Mungu wetu kwa moyo wetu wote, kwa roho yetu yote, kwa nguvu zetu zote, na kwa akili zetu zote; na majirani wetu kama sisi wenyewe.<ref>{{cite web |title=The Westminster Shorter Catechism |url=http://www.creeds.net/reformed/Westminster/shorter_catechism.html |accessdate=2008-03-21}}</ref>
 
Jambo hili linatofautisha sana Ukristo na dini nyingine ambazo zinadai kwamba waumini ni waadilifu kwake Mungu kwa kushikamana na mwongozo au sheria tuliyopewa na Mungu.
 
Katika Mafunzo Mafupi ya Kiinjili ya Westminster, swali la kwanza ni: "Ni nini kikomo cha binadamu?" yaani, "Ni nini lengo kuu la binadamu?". Jibu ni: "Lengo kuu la binadamu ni kumtukuza Mungu na kufurahi naye milele. Mungu anahitaji mtu kutii sheria ya maadili aliyomwonyesha akisema: tumpende Bwana Mungu wetu kwa moyo wetu wote, kwa roho yetu yote, kwa nguvu zetu zote, na kwa akili zetu zote; na majirani wetu kama sisi wenyewe".<ref>{{cite web |title=The Westminster Shorter Catechism |url=http://www.creeds.net/reformed/Westminster/shorter_catechism.html |accessdate=2008-03-21}}</ref>
 
Mafunzo ya Injili ya Baltimore yanajibu swali, "Kwa nini Mungu akakuumbaamekuumba?" kwa kusemayakisema "Mungu ameniumba ili nimjue, kumpenda,nimpende na kumtumikia katika dunia hii, na kuwa na furaha pamoja naye milele mbinguni."<ref>{{cite web |title=The Baltimore Catechism |url=http://www.sacred-texts.com/chr/balt/balt1.htm |accessdate=2008-06-12}}</ref>
 
Mtume Paulo pia analijibu swali hili katika hotuba yake ya Areopagus katika eneo lamjini Atheni: "Kutokana na mtu mmoja alifanya kila taifa la wanadamu, kwamba wanapaswa kuishi duniani kote; na akapima nyakati haswa zilizowekwa kwao na mahali ambapo wanapaswa kuishi. Mungu alifanya hivyo ili binadamu amtafute na labda kuuonyosha mkono nje kwa ajili yake na kumpata, ingawa hayupo mbali kutoka kila mmoja wetu. ([[Mdo]] 17:26-27)<ref>[[Bible]], [[Acts]] 17:26-27, [[NKJV]]</ref>
 
 
====Uislamu====
Katika [[Uislamu]], Lengolengo kuu la maisha ya binadamu ni kumtumikia [[Allah]] (kwa Kiarabu sawa na "Mungu") na kukaa na miongozo ya Kimungu iliyofafanuliwa katika [[Qur'an]] na Mapokeo ya Mtume. Maisha ya kidunia ni mtihani tu, kuamua maisha ya mtu baadaa kifo, katika Jannat (Mbinguni) au katika Jahannum (Kuzimu).
 
 
Kwa ajili ya radhi ya Mwenyezi Mungu, kupitia Qur'ani, lazima Waislamu wote waamini katika Mungu, ufunuo wake, malaika wake, wajumbe wake, na katika "Siku ya Kiyama".<ref>{{cite quran|2|4|style=ref}}, {{cite quran|2|285|style=ref}}, {{cite quran|4|136|style=ref}}</ref> Qur'an inaelezea madhumuni ya uumbaji kama ifuatavyo: "Heri yeye ambaye mkononi mwake ana ufalme, yeye ana nguvu juu ya kila kitu, ambaye aliumba mauti na uhai ili apate kuchunguza nani kati yenu ndiye bora katika matendo, na yeye ni mwenyezi, Mwenye kusamehe "(Qur'an67 :1-2) na" 'Mimi tu niliumba malaika na binadamu kuniabudu Mimi "(Qur'an 51:56). Ibada inashuhudia kuwepo kwa umoja wa Mungu katika uongozi wake, majina yake, na sifa yake. maisha ya Duniani ni mtihani; jinsi mtu anavyotenda huamua kama nafsi ya mtu inakwenda Jannat (Mbinguni) au Jahannam (Motoni).
 
Nguzo Tano za Kiislamu ni wajibu unaostahiliwa na kila Muislamu; yaani: Shahadah (ungamo la imani); Salah (Maombi); Zakah (ukarimu); Sawm (kufunga wakati wa Ramadhan) na Hajj (Hija kwenda Makka).<ref>{{cite encyclopedia | title=Pillars of Islam | encyclopedia=Encyclopaedia Britannica Online | accessdate=2007-05-02}}</ref> Zinatokana na maandiko ya Hadith, hasa ya Sahih Al-Bukhari na Sahih Muslim.
 
The Nguzo Tano za Kiislamu ni wajibu unaostahiliwa na kila Muislamu; yaani: Shahadah (ungamo la imani); Salah (Maombi); Zakah (ukarimu); Sawm (kufunga wakati wa Ramadhan) na Hajj (Hija kwenda Makka).<ref>{{cite encyclopedia | title=Pillars of Islam | encyclopedia=Encyclopaedia Britannica Online | accessdate=2007-05-02}}</ref> Zinatokana na maandiko ya Hadith, hasa ya Sahih Al-Bukhari na Sahih Muslim.
 
 
Imani ni tofauti kati ya Kalam. Dhana ya Kisunni ya mwisho wa safari iliyoamuliwa awali ni amri ya kimungu;<ref>{{Muslim|1|1}}</ref> aidha, dhana ya Kishi'a ya nafsi kuwa na mahali pa kwenda kabla ya kifo ni haki ya kimungu; katika mtazamo wa Kisufi unaoeleweka na wachache Ulimwengu upo tu kwa radhi ya Mungu; Uumbaji ni mchezo mkubwa, ambapo Mwenyezi Mungu ndiye tuzo kuu.<ref name="Yusuf Ali">{{cite book |author=[[Abdullah Yusuf Ali]] |title=[[Qur'an|The Holy Qur'an]] |publisher=Wordsworth Editions |year=2000 |isbn=1853267821}}</ref><ref name="Yusuf Ali" />
====Imani ya Kibahá'í====
Imani ya Kibahá'í inasisitiza umoja wa ubinadamu.<ref>{{Citation | year = 2007 | title = "Bahaism." The American Heritage Dictionary of the English Language | volume = Fourth Edition | publisher = Houghton Mifflin Company | url = http://dictionary.reference.com/browse/bahaism}}</ref> Kwa Wabahá'í, madhumuni ya maisha yanalenga kukua kiroho na huduma kwa ubinadamu. Binadamu wanatazamwa kama viumbe wa kiroho kwa undani. Maisha ya watu katika dunia hii tunayoishi hutoa fursa zilizopanuliwa za kukua, kukuza sifa na fadhila za kimungu, na manabii walitumwa na Mungu kuwezesha hili.<ref>{{cite book |last = Smith |first = P. |year = 1999 |title = A Concise Encyclopedia of the Bahá'í Faith |publisher = Oneworld Publications |location = Oxford, UK |pages = 325–328|isbn = 1851681841 }}</ref><ref>For a more detailed Bahá'í perspective, see {{Citation | title = "The Purpose of Life" Bahá'í Topics An Information Resource of the Bahá'í International Community| url = http://info.bahai.org/article-1-4-0-6.html}}</ref>
 
 
 
===Dini za Asia ya Kusini===
====Falsafa za Kihindu====
[[File:Golden Aum.png|left|thumb|110px|Aum ya kidhahabu iliyoandikwa katika Devanagari. Aum ni takatifu katika [[dini]] za [[Uhindu]], Ujaini na [[Ubuddha]].]]
 
 
[[Uhindu]] ni jamii ya kidini inayojumuisha itikadi na desturi nyingi. Kwa sababu Uhindu ulikuwa njia ya kuonyesha maisha yenye maana tangu jadi, wakati ambapo hapakuwa na haja ya kutaja Uhindi kama dini tofauti, mafundisho ya Uhindu ni nyongeza na yanayowiana kiasili, kiujumla yasiyo ya kipekee, yenye kudokeza tu na yenye maudhui ya kuvumiliana.<ref name=weightman>{{Harvard reference | author= Simon Weightman | year=1998 | title=The new Penguin handbook of living religions |editor = Hinnells, John (Ed.) | publisher= [[Penguin books]] |chapter= Hinduism | isbn=0-140-51480-5}}</ref>
 
Wengi wanaamini kwamba ātman (roho, nafsi) nafsi ya kweli wa mtu - ni ya milele.<ref name="monierwilliams">{{Harvard reference | author= [[Monier Monier-Williams]] | year=1974 | title=Brahmanism and Hinduism: Or, Religious Thought and Life in India, as Based on the Veda and Other Sacred Books of the Hindus | publisher= Adamant Media Corporation |url=http://books.google.com/books?id=U5IBXA4UpT0C&dq=isbn:1421265311 |accessdate=2007-07-08 |series=Elibron Classics | isbn=1421265311}}</ref>. Katika sehemu, hili linatokana na imani ya Kihindu kwamba maendeleo ya kiroho hufanyika katika maisha mengi, na malengo yanafaa kuwiana na hali ya maendeleo ya mtu binafsi. Kuna malengo manne ya maisha ya binadamu, yanayojulikana kama purusharthas (yamepangwa kutoka ndogo hadi ile kuu): Kama (kazi, upendo na radhi ya kingono), Artha (mali), Dharma (haki, maadili), na Moksha (ukombozi kutoka mzunguko wa kuzaliwa upya).<ref>For dharma, artha, and kama as "brahmanic householder values" see: Flood (1996), p. 17.</ref><ref>For the ''Dharma Śāstras'' as discussing the "four main goals of life" (dharma, artha, {{IAST|kāma}}, and moksha) see: Hopkins, p. 78.</ref><ref>For definition of the term पुरुष-अर्थ ({{IAST|puruṣa-artha}}) as "any of the four principal objects of human life, i.e. {{lang|sa|धर्म}}, {{lang|sa|अर्थ}}, {{lang|sa|काम}}, and {{lang|sa|मोक्ष}}" see: Apte, p. 626, middle column, compound #1.</ref>
 
 
Katika shule zote za Uhindu, maana ya maisha imefungwa ndani ya dhana za karma (kitendo chenye matokeo), samsara (mzunguko wa kuzaliwa na kuzaliwa upya), na moksha (ukombozi). Kuwepo kunaaminika kuwa maendeleo ya atman (sawa na dhana ya magharibi ya nafsi) kupitia vipindi vingi vya maisha , na maendeleo yake ya mwisho kuelekea ukombozi kutoka karma. Malengo hasa ya maisha kwa ujumla husongeshwa chini ya (mazoea) pana ya yoga au dharma (kuishi kisahihi) ambayo yanakusudiwa kujenga kuzaliwa upya kuzuri zaidi, ingawa hayo pia kwa ujumla ni matendo chanya katika maisha haya pia. Shule za jadi za Uhindu mara nyingi huabudu Madeva ambao ni dhihirisho ya Ishvara (Mungu wa kibinafsi au wa kuchaguliwa); Madeva hawa huchukuliwa kama aina zifaazo ili zitambuliwa kama aina ya kuboreka kiroho.
 
 
=====Uhindu wa Advaita na Dvaita=====
 
Shule za baadaye zilizitafsiri upya veda kuzingatia Brahman, "Yule Bila Wa Pili",<ref name=bhaskaranandaessential>{{Harvard reference | last=Bhaskarananda | first=Swami | year=1994 | title=The Essentials of Hinduism: a comprehensive overview of the world's oldest religion | place=Seattle, WA | publisher=Viveka Press | isbn=1-884852-02-5}}</ref> kama kielelezo muhimu kinachomfanana Mungu.
 
 
Katika Advaita Vedanta ya kimoni, atman hatimaye hatofautishwi na brahman, na lengo la maisha ni kujua au kutambua kwamba (nafsi) ya mtu ya atman inafanana na Brahman.<ref>{{Harvard reference | last= Vivekananda | first=Swami | authorlink=Swami Vivekananda | year=1987 | title=Complete Works of Swami Vivekananda | place=Calcutta | publisher= Advaita Ashrama | isbn=81-85301-75-1}}</ref>
Kwa Maupanishadi, yeyote anayefahamu kikamilifu atman, kama msingi wa ubinafsi, anajitambua na Brahman, na hivyo, anapata Mokasha (ukombozi, uhuru).<ref name="monierwilliams"/><ref name="werner">{{Harvard reference | last= Werner | first=Karel | year=1994 | title=A Popular Dictionary of Hinduism | place=Richmond, Surrey | editor = Hinnells, John (Ed.) | publisher= Curzon Press | chapter= Hinduism | isbn=0-7007-0279-2}}</ref><ref>See also the Vedic statement "ayam ātmā brahma" (This [[Ātman (Hinduism)|Atman]] is [[Brahman]])</ref>
 
Kwa Maupanishadi, yeyote anayefahamu kikamilifu atman, kama msingi wa ubinafsi, anajitambua na Brahman, na hivyo, anapata Mokasha (ukombozi, uhuru).<ref name="monierwilliams"/><ref name="werner">{{Harvard reference | last= Werner | first=Karel | year=1994 | title=A Popular Dictionary of Hinduism | place=Richmond, Surrey | editor = Hinnells, John (Ed.) | publisher= Curzon Press | chapter= Hinduism | isbn=0-7007-0279-2}}</ref><ref>See also the Vedic statement "ayam ātmā brahma" (This [[Ātman (Hinduism)|Atman]] is [[Brahman]])</ref>
 
 
Dvaita Vedanta yenye pande mbili na shule zingine za bhakti zina tafsiri yenye pande mbili. Brahaman anaonekana kama kiumbe kikuu chenye tabia na sifa wazi. Atman inategemea Brahman kwa kuwepo kwake; maana ya maisha ni kupata Moksha kupitia upendo wa Mungu na neema yake.<ref name="werner" />
Si shule zote za Uvaishnavi ambazo hufunza maana ya maisha, lakini Uvaishnavi wa Kigaudiya unafunza, kwa mfano, Achintya Bheda Abheda kumaanisha kuabudu Mungu tofauti na mmoja wa kweli aitwaye Krsna huku vimube vyote hai ni sehemu za kimilele za Mungu mkuu aitwaye Krsna. Mtazamo wa kikatiba wa kimbe hai ni kumtumikia Mungu na upendo na kujali. Huduma bila malipo isiyositishwa na isiyosukumwa na chochote kwa Krsna na wafuasi wake ndiyo maana ya maisha katika hali uhuru. Sisi tupo katika Dunia ya kinafsi tukimtumikia Krsna kwa furaha huku tukifahamu vyema kuwa sisi ni roho za kinafsi na tunayo maisha ya milele. Kwa sababu ya kumchukia Krsna na kwa sababu ya mapenzi yetu ya kutaka kuwa na anasa m,bali na Krsnatupo katika Dunia hii ambapo tunapitia mzunguko unaojirudiarudia wa kuzaliwa, magonjwa, uzee na kifo katika miili tuliyopata ya spishi 8.4 za kimaisha, tukihama kutoka mwili mmoja hadi mwingine kulingana na karma yetu na mapenzi yetu.
 
Lengo la maisha ya binadamu haswa ni kufikiria zaidi ya njia ya kinyama ya kula, kulala, kufanya mapenzi na kulinda na kufuata akili ya juu zaidi ili kuanzisha upya uhusiano na Krsna, Baba yetu wa milele, ambaye kutoka kwake vyote vilitoka, ambaye ndiye mwezeshaji na mwenye kuangamiza. Maandiko yaliyoonyehswa kwetu kama vile Bhagavad-Gita na Srimad Bhagavatam yanafunza kuwa Sambandha (Mimi ni nani? Mungu ni nani? Uhusiano kati ya Mungu na mimi ni upi?) na Abhideya (mchakato wa kuanzisha uhusiano ulipotea na Mungu kupitia michakato 9 ya Bhakti - Huduma ya Maombi) na Prayojana - matokeo - kupata upendo wa Mungu. Mchakato rahisi zaidi ni kuimba maha Bhakti "Hare Krsna Hare Krsna KRsna Krsna Hare Hare - Hare Rama Hare Rama Rama Rama Hare Hare" pamoja na wafuasi wa Mungu. Huku maana ya maisha yakiwa kuanzisha upya uhusiano ulioisha na Mungu anayewapenda watu wote, lengo la uumbaji ni kutumia rasilimali kurudi nyumbani kwa Mungu, Dunia ya milele ya kinafsi inayoitwa Goloka Vrindavana - milki ya Mungu.
 
 
Lengo la maisha ya kibinadamu haswa ni kufikiria zaidi ya njia ya kinyama ya kula, kulala, kufanya mapenzi na kulinda na kufuata akili ya juu zaidi ili kuanzisha upya uhusiano na Krsna, Baba yetu wa milele, ambaye kutoka kwake vyote vilitoka, ambaye ndiye mwezeshaji na mwenye kuangamiza. Maandiko yaliyoonyehswa kwetu kama vile Bhagavad-Gita na Srimad Bhagavatam yanafunza kuwa Sambandha (Mimi ni nani? Mungu ni nani? Uhusiano kati ya Mungu na mimi ni upi?) na Abhideya (mchakato wa kuanzisha uhusiano ulipotea na Mungu kupitia michakato 9 ya Bhakti - Huduma ya Maombi) na Prayojana - matokeo - kupata upendo wa Mungu. Mchakato rahisi zaidi ni kuimba maha Bhakti "Hare Krsna Hare Krsna KRsna Krsna Hare Hare - Hare Rama Hare Rama Rama Rama Hare Hare" pamoja na wafuasi wa Mungu. Huku maana ya maisha yakiwa kuanzisha upya uhusiano ulioisha na Mungu anayewapenda watu wote, lengo la uumbaji ni kutumia rasilimali kurudi nyumbani kwa Mungu, Dunia ya milele ya kinafsi inayoitwa Goloka Vrindavana - milki ya Mungu.
 
 
====Ujaini====
[[File:Jain hand.svg|right|thumb|120px|Kiapo cha Kijaini cha Ahimsa. Gurudumu la dharmacakra linaashiria kujitolea kusitisha mzunguko wa kuzaliwa upya baada ya kifo kupitia ukweli na kusitisha vurugu.]]
 
 
Ujaini ni dini iliyoanza katika Uhindi ya kale, mfumo wake wa kimaadili unakuza nidhamu ya kibinafsi kushinda yote mengine. Kupitia kuyafuata mafundisho ya kujiepusha na anasa zote, ya ujaini, binadamu anapata kutaalamika (maarifa kamili). Ujaini unaugawanya ulimwengu katika viumbe vilivyohai na visivyohai. Wakati tu visivyohai vinavyoshikilia vyenye uhai ndipo mateso hutokea. Kwa hivyo, furaha ni matokeo ya utekaji-kibinafsi na uhuru kutoka kwa vitu vya nje. Maana ya maisha basi huweza kusemwa kuwa kutumia mwili unaoonekana kupata utambuzi wa kibinafsi na neema..<ref>Shah, Natubhai. ''Jainism: The World of Conquerors.'' Sussex Academic Press, 1998.</ref>
 
 
Wajaini huamini kwamba kila binadamu anawajibika kwa matendo yake na viumbe wote hai wana roho ya milele, jīva. Wajaini wanaamini nafsi zote ni sawa kwa sababu zote zinamiliki uwezekano wa kufanywa ziwe huru na kufikia Moksha. Mtazamo wa Kijanini wa karma ni kwamba kila hatua, kila neno, kila wazo linazalisha, mbali na yanayoonekana, matokeo yasiyoonekana, na yanayopita fikira kwa nafsi.
 
Ujaini unajumuisha kushikilia vikali ahimsa (au ''ahinsā''), mbinu ya aina ya Kusitisha Vurugu ambayo huzidi kwa mbali ulaji mboga. Wajaini wanakikataa chakula kilichopatikana kwa ukatili usiohitajika. Wengi wana mazoezi ya maisha sawa na ulaji mboga pekee kutokana na vurugu ya mashamba ya maziwa ya kisasa, na wengine huepukana na mboga za mizizi katika maakuli yao ili kulinda maisha ya mimea ambayo wao hula.<ref>{{cite web |url=http://www.retoday.org.uk/pdfs/dre/viren.pdf |title=Viren, Jain |accessdate=2007-06-14 |publisher=[http://www.retoday.org.uk/ RE Today] |format=PDF}}</ref>
 
 
====Ubudha====
Ubudha ni mafundisho yasiyo na pande mbili, ambapo kichwa, chombo, na hatua yote ni huonekana yakiwa si ya kweli.
Wabudha wanaamini kwamba maisha kwa undani yamejaa mateso au kuchanganyikiwa. Hilo si kumaanisha kwamba hakuna raha maishani, lakini kwamba raha hii haisababishi furaha ya milele. Mateso yanasababishwa na kuvishikilia vitu vinavyonekana na kuguzika au visivyoonekana na visivyokuguzika ambavyo mwishowe husababisha mtu kuzaliwa tena na tena katika mzunguko wa kuwepo. Sutra na tantra za Kibudha haziongei kuhusu "maana ya maisha" au "madhumuni ya maisha", bali huzungumzia kuhusu uwezo wa maisha ya binadamu wa kukomesha mateso kupitia kujiepusha na tamaa na kushikilia dhana fulani. Mateso yanaweza kushindwa kupitia shughuli za binadamu, tu kwa kuondoa sababu ya mateso. Kufikia na kutimiza kutopenda raha ni mchakato wa ngazi nyingi ambazo hatimaye matokeo yake ni hali ya Nirvana. Nirvana inamaanisha uhuru kutoka mateso na kuzaliwa upya.<ref>{{cite web|url=http://www.thebigview.com/buddhism/fourtruths.html |title=The Four Noble Truths |publisher=Thebigview.com |date= |accessdate=2009-11-06}}</ref>
 
 
 
[[File:Dharma Wheel.svg|thumb|120px|left|Gurudumu la dharmacakra lenye sehemu nane]]
Ubudha wa Kitheravada kwa jumla unadhaniwa kuwa karibu na mazoezi ya mapema ya Wabudha. Unakuza dhana ya Vibhajjavada (Pali), maana ya moja kwa moja "Kufunzwa kwa Uchambuzi", ambao Unasema kwamba lazima ufahamu utokane na uzoefu wa anAyenuia kuupata, uchunguzi makini, na kufikiria badala ya kutumia imani ya kipofu. Hata hivyo, mapokeo ya Kitheravadin pia yanasisitiza kuutilia maanani ushauri wa wenye busara, hasa ikizingatiwa kuwa ushauri huo na tathmini ya uzoefu wa kibinafsi kuwa vipimo viwili ambavyo vinafaa kutumiwa kuyapima mazoea. Lengo la Kitheravadin ni ukombozi (au uhuru) kutoka mateso, kulingana na Kweli Nne Adimu. Hili linapatikana katika kuipata Nirvana,au kufunguliwa ambao pia husitisha 0}mzunguko unaorudiwa wa kuzaliwa, uzee, maradhi na kifo.
 
 
=====Ubudha wa Kimahayana=====
 
====Kalasinga====
 
[[File:Khanda1.svg|thumb|110px|left|Ishara ya kidini ya Khanda, ambayo ni ishara muhimu ya dini ya Kalasinga.]]
 
 
Dini yenye Mungu mmoja ya Kalasinga ilianzishwa na Guru Nanak Dev, neno "Kalasinga" linamaanisha mwanafunzi, kuashiria kwamba wafuasi wataishi maisha yao milele wakijifunza. Mfumo huu wa falsafa ya dini na kueleza imejulikana tangu jadi kama Gurmat (maana yake shauri la maguru) au Sikh Dharma. Wafuasi wa Kalasinga wametakaswa kuyafuata mafundisho ya maguru wa Sikh kumi, au viongozi wa kutaalamika, na pia maandiko matakatifu yaitwayo Gurū Granth Sāhib yanayojumuisha maandiko mbalimbali yaliyochaguliwa na wanafalsafa wengi kutoka mazingira mbalimbali ya kijamii, kiuchumi na kidini.
 
 
Maguru wa Kikalasinga hutuambia kwamba wokovu unaweza kupatikana kwa kuzifuata njia mbalimbali za kiroho, kwa hivyo si Wakalasinga pekee wanaopata wokovu: "Bwana anakaa ndani ya kila moyo, na kila moyo una njia yake yenyewe ya kumfikia."<ref name="Singh">{{cite book |author=Daljeet Singh |title=Guru Tegh Bahadur |publisher=Language Dept., Punjab |year=1971}}</ref> Wakalasinga huamini kwamba watu wote ni muhimu mbele ya Mungu.<ref name="Mayled">{{cite book |author=Jon Mayled |title=Modern World Religions: Sikhism |publisher=Harcourt Heinemann |year=2002 |isbn=0435336266}}</ref> Wakalasinga hupima maadili yao ya kitabia na ya kiroho na kuyatafuta maarifa, na lengo la kukuza maisha ya amani na usawa, na pia yenye hatua chanya.<ref>[http://www.sikhcoalition.org The Sikh Coalition]</ref>
 
 
Sifa muhimu na tofauti ya Kalasinga ni dhana ya Mungu isiyo ya kumtazama Mungu akiwa na umbo fulani, kiasi kwamba mtu anaweza kumtafsiri Mungu kama Ulimwengu wenyewe (upanthei). Kalasinga kwa hivyo inayaona maisha kama fursa ya kumuelewa huyu Mungu na pia kuugundua uungu ambao upo katika kila mmoja. Ingawa ufahamu kamili wa Mungu unazidi ubinadamu,<ref name="p252">{{cite book | last=Parrinder | first=Geoffrey | authorlink=Geoffrey Parrinder | year=1971 | title=World Religions: From Ancient History to the Present | publisher=Hamlyn Publishing Group Limited | location=United States | isbn = 0-87196-129-6}}</ref> Guru Nanak alielezea Mungu kama asiye eleweka kikamilifu, na kusisitiza kwamba Mungu lazima aonekana kutoka kwa "jicho la ndani", au "moyo", wa binadamu: wanaoamini lazima watafakari ili kuelekea kutaalamika. Nanak alihimiza ufunuo kupitia kutafakari, kwani kutumika kwake kila wakati kunaruhusu kuwepo kwa mawasiliano kati ya Mungu na binadamu.<ref name="p252"/>
 
 
====Dini za Mashariki ya mbali====
{{See|Falsafa ya Kichina|Falsafa ya Kijapani}}
====Ushinto====
[[File:Torii,Vermilion.svg|thumb|right|100px|Shinto torii, mlango wa kitamaduni wa Kijapani]]
====Utao====
[[File:Yin yang.svg|right|thumb|100px|''Taijitu'' ni ishara ya umoja wa vinyume vya yin na yang.]]
 
 
Kosmojenia ya Watao inasisitiza haja ya viumbe wote wenye fahamu na watu wote kurudi kwa mwanzo au kuungana na Umoja wa Ulimwengu kupitia njia ya kujikuza na kujitambua. Wahumini wote wanapaswa kuelewa na kuwiana na mwisho wa kikweli.
====Dini mpya====
Kuna harakati nyingi mpya za kidini katika Asia ya Mashariki, baadhi yao zikiwa na mamilioni ya wafuasi: Chondogyo, Tenrikyo, Cao Đài, na Seicho-No-ie. Dini mpya kawaida zina maelezo ya kipekee kuhusu maana ya maisha. Kwa mfano, katika Tenrikyo, mtu anatarajiwa kuishi Maisha ya Furaha kwa kushiriki katika mazoea yanayokuza furaha yake binafsi na pia ya watu wengine.
 
 
==Katika utamaduni maarufu==
 
[[File:Allisvanity.jpg|thumb|120px|''Yote ni bure'' ni picha ya Charles Allan Gilbert na ni mfano wa ''vanitas''. Inaonyesha mwanamke akitazama uso wake katika kioo, lakini vyote vimepangwa ili kuifanya picha ya kifuvu kuonekana.]]
 
 
Katika mfululizo maarufu wa vitabu vya kuchekesha vya Douglas Adams kwa jina "The Hitchhiker's Guide to the Galaxy", Jibu la Swali Kuu la Maisha, Ulimwengu, na Yote lina ufumbuzi wa kinambari wa 42, ambayo Ilipatikana baada ya muda wa zaidi ya miaka milioni saba na nusu kupitia tarakilishi yenye nguvu kubwa kwa jina "Deep Thought". Baada ya kunganyika kwingi kutoka wazao wa waumbaji wake, "Deep Thought" anaelezea kuwa tatizo ni kuwa hawajui Swali Kuu, na ingewabidi kujenga kompyuta yenye nguvu zaidi ili kulibainisha. Kompyuta inaonyeshwa kuwa [[Dunia]], ambayo, baada ya kuhesabu kwa miaka milioni, inaharibiwa ili kuunda Barabara ya Kiulimwengu dakika tano kabla ya kukamilisha kufanya hesabu.<ref name="Yeffeth"/><ref name="Baggini" /><ref name="Badke"/><ref name="Adams H2G2 book1">{{cite book|title=[[The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (book)|The Hitchhiker's Guide to the Galaxy]]|author=[[Douglas Adams]]|published=1979|isbn=0-330-25864-8|year=1979|publisher=Pan Books|location=London}}</ref> Katika Maisha, Ulimwengu na Kila kitu, inathibitishwa kwa kweli kuwa 42 ndilo Jibu Kuu, na kwamba haiwezekani kwa Jibu Kuu na Swali Kuu kujulikana katika ulimwengu mmoja, kwani zitafutana na kuuchukua ulimwengu, na kubadilishwa na kitu cha maajabu zaidi,(mhusika mmoja, Prak, anapendekeza kwamba hili huenda likawa limetokea tayari).<ref name="Adams H2G2 book3">{{cite book|isbn=0-330-26738-8|title=[[Life, the Universe and Everything]]|author=[[Douglas Adams]]|published=1982|year=1982|publisher=Pan|location=London}}</ref> Hatimaye, katika matumaini kwamba fahamu yake ina swali, Arthur Dent anajaribu kuliwaza swali, na anapata "unapata nini ukizidisha sita mara tisa?", Pengine ni dhana isiyosahihi, kwani kuwasili kwa "Golgafrinchans" katika Dunia ya kabla ya historia ingeharibu mchakato wa kuhesabu.<ref name="Adams H2G2 book2">{{cite book|title=[[The Restaurant at the End of the Universe]]|author=[[Douglas Adams]]|date=1 January 1980|isbn=0-345-39181-0|publisher=Ballantine Books|location=New York}}</ref> Hata hivyo, Dent, Fenchurch, na Marvin anayekaribia kufa waliona ujumbe wa mwisho wa Mungu kwa uumbaji wake: "Sisi tunaomba msamaha kwa shida tuliyowaletea".<ref name="Adams H2G2 book4">{{cite book|isbn=0-330-28700-1|title=[[So Long, and Thanks for All the Fish]]|author=[[Douglas Adams]]|published=1984|year=1985|publisher=Pan|location=London}}</ref>
 
Katika maana ya maisha ya Monty Python,kuna kugusia kwingi kwa maana ya maisha. Katika "Sehemu ya VI B: Maana ya Maisha" mwanamke anayefanya kazi ya kusafisha anaelezea "Maisha ni mchezo, wakati mwingine unashinda au kushindwa" na baadaye mtu wa kupelekea watu vyakula hotelini anaelezea falsafa yake ya kibinafsi "Dunia ni pahali pazuri. Lazima uende ndani yake, na upende kila mtu, usiwachukie watu. Lazima hujaribu na kumfanya kila mtu awe na furaha, na upeleke amani na ridhaa kokote uendapo.<ref name="useless website">[http://www.intriguing.com/mp/_scripts/meanlife.asp Monty Python's Completely Useless Web Site: Monty Python's The Meaning Of Life: Complete Script]</ref> Katika mwisho wa filamu, tunaweza kumuona Michael Palin akipewa bahasha, anaifungua, na kupea watazamaji 'maana ya maisha': "Basi, si kitu maalumu sana. Uh, jaribu kuwa mzuri kwa watu, epuka kula mafuta, soma kitabu kizuri kila wakati, pata kutembea, na jaribu kuishi pamoja kwa amani na utulivu na watu wa Imani zote na mataifa yote.<ref name="useless website" /><ref name="Burnham">{{cite book |author=Terry Burnham |title=Mean Markets and Lizard Brains: How to Profit from the New Science of Irrationality |publisher=John Wiley and Sons |year=2005 |isbn=0471716952}}</ref><ref name="Fernandez">{{cite book |author=Yolanda Fernandez |title=In Their Shoes: Examining the Issue of Empathy and Its Place in the Treatment of Offenders |publisher=Wood 'N' Barnes Publishing |year=2002 |isbn=1885473486}}</ref>
 
 
 
Katika kipindi Kimoja cha "The Simpsons" kilichoitwa "Homer the Heretic", mfano wa Mungu unakubali kumwambia Homer maana ya maisha, lakini majina ya wahusika wa kipindi yanaanza kuonekana anapoanza kusema ni nini. Mapema katika kipindi hicho, Homer anaanzisha dini yake mwenyewe, ambapo anajaribu kumwabudu Mungu kwa njia yake mwenyewe, baadaye akimwwambia Moe kwamba dini hiyo haina kuzimu na haina kupiga magoti. Hata hivyo, Homer anaiacha kwa haraka dini yake ya anasa na ubinafsi baada baada ya nyumba yake kunusurika kuchomeka, akitafsiri moto kama ishara ya kulipiza kisasi kwa kimungu, na kuita "O Mwenye Nguvu za Kuumiza, nionyeshe nani wa kuumiza, naye ataumizwa." Ned anamfariji Homer kuwa moto haukuwa kisasi cha Mungu na Lovejoy anaelezea kwamba Mungu alikuwa "akifanya kazi katika mioyo ya marafiki na majirani wako walipokuja kukusaidia."<ref name="Pinsky">{{cite book|author=Mark I. Pinsky|title=The Gospel According To The Simpsons: The Spiritual Life Of The World's Most Animated Family|publisher=Westminster John Knox Press|year=2001|isbn=0664224199}}</ref>
 
Mwishoni mwa "The Matrix Revolutions", Smith anahitimsha kwamba "madhumuni ya maisha ni kuisha" na anakusudia kuharakisha lengo hilo.<ref name="Lawrence">{{cite book|author=Matt Lawrence|title=Like a Splinter in Your Mind: The Philosophy Behind the Matrix Trilogy|publisher=Blackwell Publishing|year=2004|isbn=1405125241}}</ref>{{page number}} [[The Matrix (series)|''The Matrix'' series]]. Mfululizo wa filamu wa "The Matrix" pia unatoa wazo la "wanaoishi katika ukweli uliobuniwa" na swali linalohusika na wazo hilo ikiwa kuwepo huko kunafaa kutazamwa kama kusiokuwa na maana, katika njia inayoweza kulinganishwa na Hadithi fupi yenye mafunzo ya pango ya Plato na jinsi baadhi ya mifumo ya imani hutazama ukweli, kama Ubuddha au Uaginostiki.<ref>Christopher Grau (2005). Philosophers Explore the Matrix. Oxford University Press.</ref>{{page number}}
 
 
 
==See also==
<!-- Please insert links in alphabetical order and avoid repeating from the text above any but the most on-topic links. Thank you. -->
{{wikiquote|Life}}
{{Wiktionary|meaning of life}}
{{portalpar|Personal life|Logo sociology.svg}}
{{portalpar|Philosophy|P philosophy.png}}
{{portalpar|Spirituality|P religion world.svg}}
{{col-begin|width=auto}}
{{col-break|width=400}}
====Asili na hali ya maisha na ukweli====
<div class="thumbcaption">
* [[Teleolojia]]
* [[Maisha]]
* [[Ulimwengu]]
</div>
 
====Thamani ya maisha====
<div class="thumbcaption">
* [[Ubora wa maisha]]
</div>
{{col-break|width=300}}
====Maana ya maisha====
<div class="thumbcaption">
* [[Maadili]]
* [[Maisha]]
</div>
 
====Mengineyo====
<div class="thumbcaption">
* [[Mtazamo wa Dunia]]
</div>
{{col-end}}
 
==References==
[[Category:Dini]]
[[Category:Falsafa]]
 
 
[[af:Sin van die lewe]]
[[ko:인생의 의미]]
[[he:משמעות החיים]]
[[sw:Maana ya maisha]]
[[hu:Az élet értelme]]
[[ms:Makna hidup]]