Tofauti kati ya marekesbisho "Hifadhi ya Serengeti"

10,143 bytes added ,  miaka 10 iliyopita
kuunganisha badiliko la Mtumiaji:Xelawafs kwa Serengeti
(kuunganisha badiliko la Mtumiaji:Xelawafs kwa Serengeti)
[[Image:Zebra in the Serengeti Wildebeest Migration.jpg|thumb|200px|Puna milia mbele nyumbu maelfu katika Serengeti]]
[[Image:Hifadhi za Taifa - Tanzania Kaskazini.PNG|thumb|300px|Ramani ya Tanzania Kaskazini pamoja na Serengeti]]
[[File:Zebra in the Serengeti Wildebeest Migration.jpg|thumb|right|250px|Pundamilia na nyumbu wakati wa uhamaji]]
 
[[File:Serengeti sunset, Tanzania.JPG|thumb|right|250px|Machweo ya Serengeti]]
 
'''Hifadhi ya Serengeti''' ni eneo kubwa la savana na misitu katika Tanzania ya kaskazini hasa katika mikoa ya [[Mkoa wa Mara|Mara]] na [[Mkoa wa Arusha|Arusha]] ikipakana na [[Kenya]]. Eneo lake ni 14,763 [[km²]] na kijiografia inaendelea ndani ya Kenya inapoitwa [[Hifadhi ya Masai Mara]].
Eneo la hifadhi ya [[Ngorongoro]] liliwahi kuwa sehemu ya Serengeti hadi kutengwa kama hifadhi ya pekee. Bonde la Olduvai ambako mabaki ya wanaadamu wa kale kabisa yalipatikana liko ndani ya Serengeti.
 
Mazingira ya '''Serengeti''' ni kanda ya kijiografia iko katika kaskazini-magharibi ya [[Tanzania]] na inaenea kwa kusini-magharibi mwa [[Kenya]] kati ya latitude 1 na 3 Kusini na longitude 34 na 36 Mashariki. Ina enea kiwango cha mraba kilometa 30,000 <sup>2.</sup>
== Viungo vya Nje ==
* [http://www.serengeti.org/ Serengeti - The National Park's Official Site]
* [http://flickr.com/photos/tags/serengeti/ Flickr photos tagged serengeti]
 
Serengeti ina gura/uhamiaji ya wanyama kwenye ardhi kubwa na ndefu zaidi duniani,<ref name="partridge">{{cite news | first=Frank | last=Partridge | coauthors= | title=The fast show | date=2006-05-20 | publisher= | url =http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20060520/ai_n16416123 | work =The Independent (London) | pages = | accessdate = 2007-03-14 | language = }}</ref> ambao hua ni tukio wa nusu mwaka .
{{commonscat|Serengeti}}
Uhamiaji huu ni moja ya [[maajabu kumi ya asili ya ulimwengu ya kusafiri.]]
{{Stub}}
 
Kanda hii ina [[hifadhi za taifa]] na [[hifadhi mchezo kadhaa]]. Serengeti imechukuliwa kutoka lugha ya [[Kimasai, Maa;]] hasa, "Serengit" kumaanisha "Kiwara kisichoisha". <ref>[3] ^ Northern Tanzania with Kilimanjaro and Zanzibar, by Phillip Briggs, 2006, page 198. ISBN 1841621463.</ref> <ref>[4] ^ [http://darkwing.uoregon.edu/~dlpayne/Maa%20Lexicon/index-english/main.htm Maa (Maasai) Dictionary]</ref>
 
Inakadiriwa mamalia 70 kubwa na baadhi ya spishi 500 avifauna hupatikana huko. Tofauti huu wa juu upande wa spishi ni shughuli makazi mbalimbali kuanzia misitu ya riverine, mabwawa, [[kopjes,]] mbuga na misitu. <ref name="autogenerated1"> [http://64.233.169.104/search?q=cache:rss9ABx99HUJ:www.ath.aegean.gr/srcosmos/showpub.aspx%3Faa%3D8868+serengeti+ecosystem+kenya&amp;hl=en&amp;ct=clnk&amp;cd=4&amp;gl=us 403 Forbidden]</ref> [[Nyumbu bluu]], [[swara]], [[punda milia]] na [[nyati]] ni baadhi ya mamalia kubwa ambao kwa kawaida hupatikana katika kanda hili.
 
Karibu Oktoba, karibu herbivores milioni 2 husafiri kutoka milima ya kaskazini kuelekea nyanda za kusini [[,]] na kuvuka [[mto]] wa [[Mara,]] katika harakati za mvua. Katika mwezi wa Aprili, wao hurejea kaskazini kwa kupitia magharibi, na kwa mara nyingine tena kuvuka Mto wa Mara. Jambo hili kwa mara huitwa "Circular migration" yaani uhamiaji mviringo. Nyumbu zaidi ya 250,000 peke watakufa safarini kutoka Tanzania kwenda [[katika mbuga ya wanyama ya Masai Mara]] huko Kenya pande za juu, ambayo ni jumla ya maili 500. Kifo mara nyingi unasababishwa na maudhi au uchovu. <ref name="partridge"></ref> Uhamiaji huu huwa umeonyeshwa katika filamu ya documentary mwaka wa 1994. [7]
 
==Historia==
[[File:Serengeti NCR Maasai.jpg|thumb|right|300px|Mvulana wa kimaasai (Moran au warrior) anatembea ndani ya Serengeti na miinuko ya Ngorongoro kama bakgrund.]]
Upande mkubwa wa Serengeti hapo awali ulijulikana kama Maasailand kwa wageni. [[Wamasai]] walijulikana kama shujaa wakali , na waliishi pamoja na wanyama wa pori huku wakiishi kwa kuwala mifugo yao pekee. Nguvu zao na sifa zilisababisha wasafiri kutoka Ulaya kutotumia wanyama na rasilimali ya nchi yao vibaya. [[Janga la "rinderpest"]] na ukame wakati wa 1890 ulisababisha upungufu wa idadi ya Wamaasai na wanyama. Uwindaji haramu ya wanyama wa pori na ukosefu wa moto, ambayo yalikuwa matokeo ya shughuli za binadamu, yaliweka hatua ya maendeleo ya misitu na vichaka kwa miaka 30-50 ijayo. [[Uongezekaji wa chafuo]] sasa ulisababisha kutokuwa kwa makaazi ya binadamu katika eneo hili. Moto, tembo, na nyumbu walikuwa na ushawishi mkubwa katika kuamua sasa muundo wa Serengeti. <ref name="autogenerated2">8] ^ Serengeti II: Dynamics, Management, and Conservation of an Ecosystem. Anthony Ronald Entrican Sinclair, Peter Arcese. 1995. University of Chicago Press. [http://books.google.com/books?id=qSb-dHu7rGQC&amp;pg=PA73&amp;lpg=PA73&amp;dq=acacia+trees+serengeti+fire&amp;source=web&amp;ots=iV6h7FIz19&amp;sig=6IwU_AOUf0FX3va-4MOewUx8IvQ Kurasa 73-76.] ISBN 0226760316.</ref> Mnapo miaka ya 1960, idadi ya binadamu ilivyoongezeka, moto, aidha kuwashwa kwa makusudia na Wamaasai ili kuongeza eneo ya malisho ya mifugo, au kwa ajali, ulisababisha kuchomeka kwa miche mpya ya miti. Mvua nzito ulichangia ukuaji wa majani, ambao ulikuwa kama mafuta kwa moto wakati wa misimu kavu zifuatazo. Miti mzee ya Acacia, ambayo huishi tu miaka 60-70, yalianza kufa. Awali tembo, ambao hula miti changa na mzee, amekuwa walilaumiwa kwa kumaliza misitu. Lakini majaribio ilionyesha kuwa kulikuwa na sababu nyingine muhimu zaidi. Wakati huo huo, idadi ya tembo ilipunguzwa kutoka 2,460 mwaka 1970 hadi 467 katika mwaka wa 1986 kwa uwindaji haramu. <ref> ''Serengeti II.'' Sinclair, Arcese. [http://books.google.com/books?id=qSb-dHu7rGQC&amp;pg=PA73&amp;lpg=PA73&amp;dq=acacia+trees+serengeti+fire&amp;source=web&amp;ots=iV6h7FIz19&amp;sig=6IwU_AOUf0FX3va-4MOewUx8IvQ Ukurasa 76.] ISBN 0226760316.</ref> Mnapo miaka ya 1970 idadi ya nyumbu na nyati ya Afrika ilikuwa imeongezeka, na walikuwa wakipunguza idadi ya majani kwa kasi, basi kusababisha upuingufu wa mafuta ya kusambazaa moto. <ref> http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/278/5346/2059</ref> kupunguka kwa ukali wa moto umesababisha Acacia kuwa imara tena. <ref name="autogenerated2"></ref>
 
==Ecology==
Bara la Maasai ina mbuga ya wanyama bora zaidi Africa Mashariki. <ref> ''Africa's Great Rift Valley.'' Nigel Pavitt. 2001. Ukurasa 122. Harry S. Abrams, Incorporated, New York. ISBN 0-8109-0602-3.</ref> Serikali ya Tanzania na Kenya hutunza idadi kadha ya maeneo yaliyochunwa: mbuga, maeneo ya hifadhi, mapori ya akiba, nk, ambayo hutoa ulinzi wa kisheria kwa zaidi ya 80% ya Serengeti. <ref>[13] ^ http://64.233.169.104/search?q=cache:rss9ABx99HUJ:www.ath.aegean.gr/srcosmos/showpub.aspx%3Faa%3D8868+serengeti+ecosystem+kenya&amp;hl=en&amp;ct=clnk&amp;cd=4&amp;gl=us</ref>
 
[[Ol Doinyo Lengai]], ikiwapo mlima wa moto ulio bado na uhai katika eneo la Serengeti, ni mlima wa moto pekee ambao bado hutoa "carbonatite lava". "Carbonatite lava", unapo fichuliwa kutoka kwa hewa, hubadilisha rangi kutoka samawati hadi nyeusi na kufwanana na "washing soda". Tabaka nzito ya jivu unaweza geuka kuwa hardpan iliotajirika na kalsiamu ngumu kama saruji baada ya kunyeshewa. Mizizi ya mti haiwezi kupenya safu hii, na kimsingi tambarare bila miti ya Serengeti, ambayo yako magharibi na upepo chini ya Ol Doinyo Lengai, ni matokeo. <ref> ''Africa's Great Rift Valley.'' Pavitt, kurasa 130, 134.</ref>
[[File:Serengeti koppie.jpg|thumb|left|300px|Miinuko ya mwamba, au "koppes", katika tambarare ya Serengeti.]]
 
Eneo la Kusini-Mashariki ambalo lipo katika kivuli mvua ya miinuko ya Ngorongoro na linajumuisha tambarare lenya majani mafupi bila miti na "dicot" tele [[]] ndogo ndogo. Udongo yana rutuba kwa wingi, yakiwa juu ya "calcareous hardpan" fupi. "Gradient" ya urefu wa udongo kaskazini-mashariki ukipita tambarare husababisha mabadiliko katika jamii na herbaceous na nyasi refu. Baadhi ya 70 km magharibi, [[misitu ya Acacia]] huonekana ghafla na kunyoosha magharibi kuelekea [[ziwa Victoria]] na kaskazini kelekea katika tambarare za Loita, {{Citation needed|date=July 2008}} kaskazini mwa [[mbuga ya wanyama ya kitaifa ya Maasai Mara]]. Aina 16 tofauti ya Acacia yapo katika msitu huu, usambazaji wao ukiamuliwa na hali [["edaphic"]] na urefu wa udongo. Karibu na Ziwa Victoria kuna tambarare yenye mafuriko yaliyitokana na "lakebeds" za kale. Katika kaskazini magharibi, misitu ya Acacia yamebadilishwa na misitu ya "Terminalia-Combretum" yenye majani mapana, uliodhamiria kutokana na mabadiliko katika geologi. Eneo hili lina kiwango cha juu zaidi ya mvua katika mfumo na huunda kimbilio kwa kwa wanyama wanaohama mwisho wa msimu wa kiangazi. <ref> http://209.85.207.104/search?q=cache:j9xvfWrq0L0J:www.uoguelph.ca/ib/pdfs/Sinclair_2007_ConsBiol.pdf+acacia+trees+serengeti+fire&amp;hl=en&amp;ct=clnk&amp;cd=6&amp;gl=us</ref>
 
Muinuko katika Serengeti huanzia mita 920 hadi 1850 na joto wastani kuanzia digrii 15 hadi digrii 25 "Celsius". Ingawa kwa kawaida hali ya hewa huwa joto na kavu, mvua hutokea katika misimu miwili ya mvua: Machi-Mei, na msimu mfupi katika Oktoba na Novemba. Kiasi cha mvua inatofautiana kutoka kiwango cha chini cha 508 mm katika upande wa "lee" ya miinuko ya Ngorongoro na kiwango cha juu cha 1,200 mm katika pwani ya Ziwa Victoria. <ref> http://www.glcom.com/hassan/serengeti.html</ref> Nyanda za juu, ambazo ni baridi kuliko tambarare na kufunikwa na misitu ya "montane", ndio alama ya mpaka wa mashariki ya bonde ambayo Serengeti uko.
 
Tambarare la Serengeti wazi ina miinuko ya "granite" inayojulikana kama "koppes". Miinuko haya ni matokeo ya shughuli kutokana na volkeno. "Koppies" hutoa makazi madogo kwa nyanda zisizo wanyamapori. "Koppe" moja unao uwezekano kuonekana kwa wageni huko Serengeti ni Simba Koppe (Lion Koppe). Serengeti ilitumika kama jukwaa utengeneza filamu ya "Disney" ya ''[["The Lion King"]]'' na baadae uvumbuaji wa filamu za jukwaa.
 
Eneo hilo pia ni nyumbani kwa [[eneo lililohifadhiwa la Ngorongoro,]] ambayo ina [["Olduvai Gorge",]] ambapo baadhi ya "hominid fossils" kongwe hupatikana [[,]] vilevile pia [["Ngorongoro Crater",]] caldera ya volkeno kubwa zaidi ulimwenguni[[]].
 
==Marejeo==
{{reflist|2}}
 
== Viungo vya Njenje ==
* [http://www.serengeti.org/ Serengeti - TheTovuti Nationalrasmi Park'sya Officialhifadhi Siteya kitaifa]
* [http://www.serengeti.org/animals.html#g Wanyama wa Serengeti]
* [http://www.serengeti.org/plantlife.html Mimea ya Serengeti]
* [http://flickr.com/photos/tags/serengeti/ FlickrPicha photosza Flickr taggedza serengetiSerengeti]
* [http://www.martinruffe.co.uk/portfolio/pm_cat_Tropics_subcat_Serengeti/index.aspx Picha kutoka Serengeti]
* [http://encarta.msn.com/encnet/features/mapcenter/map.aspx?TextLatitude=39.45&amp;TextLongitude=-98.907&amp;TextAltitude=0&amp;TextSelectedEntity=39070&amp;MapStyle=Comprehensive&amp;MapSize=Medium&amp;MapStyleSelectedIndex=0&amp;searchTextMap=sarengeti+plain&amp;MapStylesList=Comprehensive&amp;ZoomOnMapClickCheck=on Ramani ya Tambarare la Serengeti]
 
 
{{coord|2|19|51|S|34|50|0|E|scale:500000_source:nlwiki_region:TZ_type:landmark|display=title}}
 
{{DEFAULTSORT:Serengeti}}
[[Category:Mbuga ya Tanzania]]
[[Category:Hifadhi la Taifa Tanzania]]
 
{{commonscat|Serengeti}}
 
[[bg:Серенгети]]
[[ca:Serengueti]]
[[cs:Serengeti]]
[[da:Serengeti]]
[[de:Serengeti]]
[[eo:Serengeti]]
[[en:Serengeti National Park]]
[[es:Parque Nacional Serengueti]]
[[ja:セレンゲティ国立公園]]
[[ko:세렝게티 국립공원]]
[[hr:Serengeti]]
[[nl:Serengeti]]
[[no:Serengeti nasjonalpark]]
[[pl:Park Narodowy Serengeti]]
[[ro:Parcul Naţional Serengeti]]
[[ru:Национальный парк Серенгети]]
[[simple:Serengeti]]
[[sl:Narodni park Serengeti]]
[[sr:Национални парк Серенгети]]
[[th:อุทยานแห่งชาติเซเรงเกติ]]
[[tr:Serengeti Milli Parkı]]
[[uk:Серенгеті]]
[[vi:Vườn quốc gia Serengeti]]