Tofauti kati ya marekesbisho "Morisi"

529 bytes added ,  miaka 5 iliyopita
no edit summary
|areami²= 787<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->
|percent_water =0.05
|population_estimate =1,230261,602208 <!--cia-->
|population_estimate_rank = ya 155156
|population_estimate_year =Julai 20052014
|population_census = 1,259,838
|population_census_year = 12013
|population_density =603618
|population_densitymi² = 1,564<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->
|population_density_rank =ya 1119
|Ethnic_groups =
|Ethnic_groups_year =
[[Picha:Mauritius-CIA WFB Map.png|thumb|150px|left|Ramani ya kisiwa cha Morisi]]
 
'''Morisi''' inaitwani [[kisiwa]] karibu na [[Afrika]], pia ni [[nchi]] inayoitwa rasmi '''Jamhuri ya Morisi''' (Kiingereza: ''Republic of Mauritius'', [[Kifaransa]]: ''République de Maurice'') ni [[nchi ya visiwa]] katika [[Bahari Hindi]] takriban 900 km mashariki yakwa [[Madagaska]] na 4000 km kusini-magharibi yakwa [[Bara Hindi]]. Eneo la jamhuri ni pamoja na kisiwa cha Morisi yenyewe, kisiwa cha [[Rodrigues (kisiwa)|Rodrigues]], visiwa vidgo vya [[Cargados Carajos]] na [[Agalega]]. Hivi vyote ni sehemu ya [[funguvisiwa]] ya [[Maskarena]] pamoja na kisiwa cha kifaransa cha [[Réunion]]. Mji mkuu wa jamhuri ni [[Port Louis]].
 
Nchi ilipata [[uhuru]] tarehe [[12 Machi]] [[1968]], ikawa jamhuri tarehe hiyohiyo mwaka [[1992]].
 
Eneo la [[jamhuri]] ni pamoja na [[kisiwa]] cha Morisi yenyewe, kisiwa cha [[Rodrigues (kisiwa)|Rodrigues]], visiwa vidogo vya [[Cargados Carajos]] na [[Agalega]].
 
Hivi vyote ni sehemu ya [[funguvisiwa]] ya [[Maskarena]] pamoja na kisiwa cha Kifaransa cha [[Réunion]].
 
[[Mji mkuu]] wa jamhuri ni [[Port Louis]].
 
== Eneo la Jamhuri ya Morisi ==
Visiwa vya jamhuri vimesambaa katika [[eneo]] pana sana:
 
Kisiwa kikuu cha '''Morisi''' ni 1,865km² au 91 % za [[ardhi]] yote ya jamhuri. Karibu wote wa wakazi milioniwote (1.2,261,208) huishi hapo.
 
Kisiwa cha '''Rodrigues''' kipo 560 km mashariki yakwa Morisi yenyewe. Eneo lake ni 109 km²; kuna wakazi 4041,000.
[[Picha:Makarena.PNG|thumb|left|300px|Visiwa vya Makarena kati ya visiwa vya Kiafrika katika Bahari Hindi]]
Visiwa vya '''Cargados Carajos''' (vianitwavinaitwa pia '''Saint Brandon''') ni visiwa 16 vidogo sana, vyenye eneo la 1.3 km² pekee. Viko 300 km kaskazini yakwa MorosiMorisi. Kuna wakazi wachachemia chache [[wavuvi]].
 
'''Agalega''' ni visiwa viwili, yaani Kisiwa cha Kaskazini na Kisiwa cha Kusini, takriban 1,122 Km kaskazini yakwa Morisi yenyewe. Visiwa hivyo vina eneo la 70 km². Kuna vijiji vya Vingt Cinq na La Fourche kwenye kisiwa hacha kaskazini na [[kijiji]] cha Ste Rita kwenye kisiwa cha kusini. [[Wenyeji]] wanalima mazaoma[[zao]] ya [[mnazi]] pamoja na [[mboga]] wakwa [[matumizi]] waoyao wenyewe.
 
== Wakazi ==
Watu wa Morisi ni [[mchanganyiko]] mkubwa kutokana na [[historia]] ya visiwa hivi. Wakazi wa kwanza walikuwa Waholanzi hawakuacha dalili isipokuwa majina ya mahali kwa sababu waliacha visiwa na kuondoka mwaka 1710 baada ya kushindwa kiuchumi.
 
Baada ya Waarabu na Wareno kuvumbua Morisi, wakazi wa kwanza ([[1638]]) walikuwa [[Waholanzi]], lakini hawakuacha [[dalili]] isipokuwa majina ya mahali kwa sababu waliacha visiwa na kuondoka mwaka [[1710]] baada ya kushindwa ki[[uchumi]].
Wafaransa walitawala visiwa kati ya 1715 hadi 1810. Walianzisha miji na mashamba ya miwa. Nje ya walowezi Wafaransa walipeka pia watumwa kutoka Afrika. Mwaka 1767 walikuwepo Wafaransa 3,163 pamoja na watumwa Waafrika 15,000 pia Wahindi 587.
 
[[Wafaransa]] walitawala visiwa kati ya [[1715]] hadi [[1810]]. Walianzisha miji na mashambama[[shamba]] ya [[miwa]]. Nje ya [[walowezi]], Wafaransa walipekawalipeleka pia [[watumwa]] kutoka [[bara]] la [[Afrika]]. Mwaka [[1767]] walikuwepo Wafaransa 3,163 pamoja na watumwa Waafrika 15,000, pia [[Wahindi]] 587.
[[Uingereza]] ulichukua utawala wa visiwa mwaka 1810 katika vita dhidi ya [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]]. Tangu siku zile Kiingereza kilikuwa lugha rasmi ya serikali lakini wakazi waliendelea kutumia lahaja ya [[Kifaransa]]. Baada ya kuwapatia watumwa uhuru Waingereza walileta Wahindi wengi baadaye pia Wachina kama wafanyakazi kwenye mashamba ya sukari. Leo hii idadi kubwa ya wakazi ni wa asili ya Kihindi.
 
[[Uingereza]] ulichukua [[utawala]] wa visiwa mwaka 1810 katika [[vita]] dhidi ya [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]]. Tangu siku zile [[Kiingereza]] kilikuwa [[lugha rasmi]] ya [[serikali]], lakini wakazi waliendelea kutumia [[lahaja]] yaza [[Kifaransa]]. Baada ya kuwapatia watumwa uhuru Waingereza walileta Wahindi wengi baadaye pia Wachina kama wafanyakazi kwenye mashamba ya sukari. Leo hii idadi kubwa ya wakazi ni wa asili ya Kihindi.
Lakini 80% ya wananchi hutumia aina ya [[Kifaransa]] kama lugha ya kwanza (pamoja na [[krioli]] ya [[Kimorisyen]]. Asilimia 15 hutumia lugha za Kihindi kama vile [[Kiurdu]], [[Kitamil]] au [[Kibhojpuri]], wengine Kichina na [[Kiingereza]].
 
Baada ya kuwapatia watumwa [[uhuru]], Waingereza walileta Wahindi wengi, baadaye pia [[Wachina]] kama [[wafanyakazi]] kwenye mashamba ya [[sukari]]. Leo hii idadi kubwa ya wakazi ni wa asili ya Kihindi.
Karibu nusu ya wakazi hufuata dini ya Uhindu, 35% Ukristo (hasa Wakatoliki), 12% ni Waislamu Wasunni, 3% Washia, 1% Wabuddha.
 
Lakini 80% ya wananchi hutumia aina ya [[Kifaransa]] kama [[lugha ya kwanza]] (pamoja na [[krioli]] ya [[Kimorisyen]]. [[Asilimia]] 15 hutumia lugha za Kihindi kama vile [[KiurduKibhojpuri]], [[KitamilKiurdu]] au, [[KibhojpuriKitamil]], na wengine [[Kichina]] na [[Kiingereza]].
 
Karibu nusu (48.5%) ya wakazi hufuata [[dini]] ya [[Uhindu]], 3532.7% [[Ukristo]] (hasa [[Wakatoliki]]), 1217.3% ni [[Waislamu]] (hasa [[Wasunni]], 3%lakini pia [[Washia]]), 10.4% [[Wabuddha]].
 
== Uchumi ==
Hadi leo [[kilimo]] cha miwa (sukari) ni mgongo[[uti wa utimgongo]] wa uchumi wa Morisi. Nchi iliendelea na serikali zilizochaguliwa bila kupinduliwa na hali hii ya utulivu ilisaidia kukua kwa uchumi. Hali ya maisha ni juu kuliko nchi nyingi za Afrika.
 
Nchi iliendelea na serikali zilizochaguliwa bila kupinduliwa: hali hii ya [[utulivu]] ilisaidia kukua kwa uchumi. Hali ya maisha ni ya juu kuliko nchi nyingi za Afrika.
 
== Tazama pia ==
* [[Utalii nchini Morisi]]
 
 
{{mbegu-jio-Afrika}}