Kimelea (pia: kidusia[1]; kwa Kiingereza parasite) ni kiumbehai ambaye anaishi ndani au juu ya kiumbehai mwingine wa spishi tofauti na kupata virutubishi kutokana na mwili wa kiumbe huyo, ambaye kwa kawaida ni mkubwa zaidi, bila kumpa kiumbe mwenyeji faida yoyote. Kinyume chake, mara nyingi analeta hasara au kusababisha ugonjwa.

Matitiri wanaoishi juu ya bui na kumnyonya.

Vimelea vingi ni vidogo sana vikiishi ndani ya wanyama au binadamu.

Aina za vimelea

hariri

Vimelea vingine ni vikubwa kiasi cha kuonekana kwa jicho:

Vimelea vingine ni vidogo mno, vinaonekana kwa hadubini tu:

Vimelea kati ya mimea na wanyama

hariri

Kuna pia wanyama wakubwa zaidi wanaotumia mbinu za kimelea kwa mfano ndege kama vile kekeo, fumbwe au kinili wanaotega mayai katika matego ya spishi nyingine.

Kuna mimea inayopata lishe kwa kutumia moja kwa moja majimaji ya mimea mingine na aina kadhaa kati ya hizi zinaendelea bila kutumia usanisinuru kabisa.

Vimelea na wenyeji wao

hariri

Vimelea mara nyingi hudhoofisha viumbehai wenyeji wao vinamoishi na vinaweza kusababisha magonjwa; kwa kawaida haviwaui mara moja, maana kimelea kinachomwua mwenyeji wake kitakosa mahali pa kuishi.

Vimelea vingi vinahitaji mazingira ya mwili wa spishi fulani vikiweza kuishi hapo tu.

Vimelea nje ya mwili wa mwenyeji

hariri

Vimelea hawa ni kama chawa, kunguni na kupe ambao huishi nje ya mwili wa mwenyeji (ecto-parasites) na hufyonya damu na kutaga mayai juu yake. Huenda wakasambaa kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine. Wao hungojea mwenyeji aje karibu nao ambapo wanamnata na kuanza kumtegemea kwa lishe na pia kwa pahala pa kuzalisha.

Marejeo

hariri
  1. Kidusia ni pendekezo la KAST kutokana na kitenzi "kudusa, kudusia"; Kimelea ni matumizi ya kamusi nyingine za TATAKI kutokana na "kumea, kumelea"

Kujisomea

hariri
  • Zimmer, Carl (2001). Parasite Rex. Free Press. uk. 320. ISBN 0-7432-0011-X.
  • Combes, Claude (2005). The Art of Being a Parasite. The University of Chicago Press. ku. 280. ISBN 0-226-11438-4.
  • Desowitz, Robert (1998). Who Gave Pinta to the Santa Maria?. Harvest Books. ku. 264. ISBN 0-15-600585-9.
  • Vinn, O., Wilson, M.A., Mõtus, M.-A. and Toom, U. (2014). "The earliest bryozoan parasite: Middle Ordovician (Darriwilian) of Osmussaar Island, Estonia". Palaeogeography Palaeoclimatology Palaeoecology. 414: 129–132. doi:10.1016/j.palaeo.2014.08.021. Iliwekwa mnamo 2014-01-09.{{cite journal}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  • Vinn, O., Wilson, M.A., and Toom, U. (2014). "Earliest rhynchonelliform brachiopod parasite from the Late Ordovician of northern Estonia (Baltica)". Palaeogeography Palaeoclimatology Palaeoecology. 411: 42–45. doi:10.1016/j.palaeo.2014.06.028. Iliwekwa mnamo 2014-01-09.{{cite journal}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)

Viungo vya nje

hariri
 
Wikimedia Commons ina media kuhusu:
  Makala hii kuhusu mambo ya biolojia bado ni mbegu.
Je, unajua kitu kuhusu Kimelea kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine?
Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.